میهن داک - میهن داکیومنت

گزارش کارآموزی آزمايشگاه كنترل كيفيت


کد محصول : 1000984 نوع فایل : word تعداد صفحات : 55 صفحه قیمت محصول : 7000 تومان تعداد بازدید 879

فهرست مطالب و صفحات نخست


آزمايشگاه كنترل كيفيت

 فهرست مطالب
عنوان                                        صفحه
فصل اول: تاريخچه شركت تهران دارو
1-1- تاريخچه و معرفي شركت    2
1-2- ادارات شركت داروسازي تهران دارو    3
1-1-2- اداره مسئول فني و تضمين كيفيت    5
2-1-2اداره توليد    5
3-1-2- اداره فورمولاسيون و تحقيقات    5
4-1-2- اداره كنترل كيفيت    6
5-1-2- اداره بازرگاني    6
6-1-2- اداره برنامه‌‌ريزي و انبارها    6
7-1-2- اداره فني و مهندسي    6
8-1-2- اداره امور اداري و پرسنلي    7
فصل دوم: دارو
2-1- تعريف دارو    9
2-2- طبقه‌بندي داروها    9
2-3- نام داروها    10
2-4- متابوليسم داروها    12
2-5- عواملي كه بر متابوليسم موثرند    13
2-6- مراحل متابوليسم دارو    14
فصل سوم: آزمايشهاي كنترل كيفي
1- آزمايشهاي كنترل كيفيت    21
3-1-1- آزمايش باز شدن براي قرصها و كپسولها    22
3-1-2- آزمايش باز شدن براي قرصهاي آنتريك كوتد    24
3-1-3- آزمايش باز شدن شياف‌ها و شياف‌هاي واژينال    24
3-1-4- آزمايش انحلال براي قرص ها و كپسول‌ها    24
3-1-5- آزادسازي دارو    24
3-1-6- يكنواختي واحدهاي دارويي    25
3-1-7- سختي قرصها    26
3-1-8- فرسايش قرصها    26
3-1-9- ويسكوزيته    26
فصل چهارم: آزمايشات انجام شده در آزمايشگاه كنترل كيفيت
4-1: روش آناليز قرص بوسپيراكس ® 5 و 10    29
4-2: روش آناليز قرص كاروديلول mg25 و 1205 و 6025    32
4-3: روش آنايز كپسول فلوكستين 10 و 20    36
4-4: روش آناليز قرص وكسام mg50    40
4-5: روش تعيين مقدار قرص استامينوفن كدئين 10/300    44
4-6: روش تعيين مقدار قرص آلپرازولام 5 و 0 و 1    48
4-7: روش تعيين مقدار قرص كوتريكسول® اطفال و بزرگسال    50
فهرست منابع    54
 
چكيده
آزمايشگاه كنترل كيفيت شركت تهران دارو شامل كنترل‌هاي فيزيكي و شيميايي، ميكروبي و كنترل حين توليد مي‌باشد. آزمايشهاي فيزيكي و شيميايي مانند نقطه ذوب و تست حلاليت و تستهاي فيزيكي مجموعاً كنترل‌هاي فيزيكي و شيميايي مي‌باشد. آزمايشات در قسمت دستگاهي توسط انواع دستگاههاي كروماتوگرافي مانند
 (GC, HPLC) و انواع دستگاههاي طيف‌سنجي مانند IR, UV-Vis و POLARIMETR و KARL-FISHER انجام مي‌پذيرد. كنترل‌هاي ميكروبي بر روي مواد اوليه و محصولات هر دو انجام مي‌شود. اين آزمايشات شامل كنترل مواد از نظر وجود و رشد ميكروب در آنهاست. در اين آزمايشات ميزان پرزرداتيوها ـ مواد جلوگيري كننده از پيدايش و رشد ميكروبها را اندازه‌گيري مي‌كنند. در قسمت كنترل‌هاي حين توليد،‌ آزمايشهاي در رابطه وزن سنجي، سختي، ضخامت و زمان باز شدن و فرسايش به طور اختصاصي بر روي قرص‌ها انجام مي‌شود. آزمايشات ذكر شده روي مواد اوليه در خط توليد و محصولات مختلف انجام مي‌گيرد. تستهاي ادواري تا مدتزمان انقضاي محصول به صورت ماهيانه روي محصولات توليدي كه روانه بازار شده‌اند صورت مي‌گيرد.
 
فصل اول
تاريخچه شركت تهران دارو
 
1-1- تاريخچه و معرفي شركت
شركت داروسازي تهران دارو در سال 1334 با نام لابراتور ميسين (mycen) در تهران تاسيس و در سال 1337 جهت ساخت انواع فرآورده‌هاي دارويي (قلب و عروق، گوارش، اعصاب، مسكن‌ها، آنتي‌هيستامينها و آنتي بيوتيكها، داروهاي كاهنده قند و چربي و مكمل‌هاي غذايي) به بهره‌برداري رسيده است و از سال 1363 با نام شركت تهران دارو به فعاليت خود ادامه داده و در سال 1377 در بورس سهام تهران پذيرفته شده است. شركت تهران دارو در منطقه‌اي به وسعت يك هكتار و زيربناي هفت هزار متر مربع در كيلومتر 9 تهران جاده مخصوص كرج واقع شده است بناي ساختمان‌هاي توليد و آزمايشگاهها و انبارهاي جديد‌‌التالسيس مي‌باشد. شركت قريب نيم قرن است كه در امر توليد فرآوردههاي دارويي فعاليت مي‌كند. اهداف اصلي شركت توليد محصولات دارويي با كيفيت برتر، موثرتر، سهولت مصرف، دسترسي بهتر، عوارض كمتر و اطمينان بيشتر براي بيماران مي‌باشد.
با توجه به روند توسعه شركت و تواناييهاي شركت در كليه مراحل فعاليت اعم از بازرگاني، انبارداري، توليد، كنترل و پشتيباني ضمن ارتقاء سهم بازار داخلي و ارتقاء كيفي محصولات در جهت صادرات فرآورده‌هاي دارويي به كشورهاي ديگر تلاش خواهد كرد. با توجه به تواناييهاي شركت و انجام مقدمات امر شركت درصدد اخذ گواهينامه هاي ISO 9001 و ISO 14000 مي‌باشد.
متوسط ظرفيت توليد سالانه شركت در اقلام مختلف به شرح ذيل مي‌باشد:
1ـ مايعات: 7.5 ميليوم شيشه X60، 120 ميلي‌تري
2ـ جامدات: 500 ميليون عدد قرص و كپسول
3ـ نيمه جامدات: 5 ميليون عدد تيوپ
تكيه اصلي در توليدات رعايت اصلي GMP بر اساس استانداردهاي جهاني مي‌باشد از اين رو كليه دستور‌العمل‌هاي استاندارد در حين توليد سطوح توليد اعم از آماده‌سازي محيط، توليد، نگهداري دستگاهها، كنترل حين توليد، اعتبار سنجي و كاليبراسيون دستگاهها، ادوات، مستندات توليد تهيه شده و اجرا مي‌گردد و جهت ارتقاء اطلاعات كاركنان نيز كلاسهاي آموزشي GMP در بدو استخدام و حين خدمت برگزار مي‌شود. با توجه به اهميت توليد فرآورده‌هاي دارويي، شركت در تلاش است با استفاده از ماشين‌آلات مدرن يا طراحي دستگاههاي جديد سعي در برقراري سيستم اتوماسيون در محيط توليد نمايد.
فرآورده‌هاي فعلي شركت مشتمل به خطوط توليد شربت،‌سوسپانسيون، كرم، پماد موضعي، قرص و كپسول است. جهت گسترش فعاليتهاي شركت پروژه‌هاي جديدي در دستور كار دارند و خطوط توليد كپسول PELLET و قطره‌هاي استريل به خطوط فعلي شركت اضافه مي‌شود.
 
1-2- ادارات شركت داروسازي تهران دارو
1-1-2- اداره مسئول فني و تضمين كيفيت
در اين اداره كليه استاندارد، دستورالعمل‌هاي شركت و مقررات وزارت بهداشت نگهداري مي‌شوند. اطمينان از رعايت كامل اصول GMP‌ به منظور حفظ كيفيت محصولات دارويي از مهمترين وظايف اين اداره و كميته تضمين كيفيت مي‌باشد. مسئول فني سمت دبيري كميته تضمين كيفيت را نيز عهده‌دار مي‌باشد، باهمكاري ديگر داروسازان و ساير ادارات دخيل بر كيفيت دارو بخصوص آزمايشگاه كنترل و توليد مسئول ارشد نظارت و اخذ تصميم نهايي در تمامي پروسه‌هاي مربوط به توليد محصول است. همچنين وظيفه كميته تضمين كيفيت، نظارت بر تهيه و اطمينان از كيفيت مواد اوليه، تجهيزات و نگهداري آنها، ‌كنترل و توزيع محصول و رسيدگي به شكايات وتهيه استاندارد، مستندات و دستورالعملها مي‌باشد.
2-1-2- اداره توليد
اين اداره با بيشترين سهم در مساحت بناي كارخانه و با استفاده از دستگاه‌ها و ماشين‌آلات جديد در امر توليد و بسته‌بندي و رعايت استانداردهاي GMP در تمامي سطوح توليد اعم از بهداشت و آماده سازي محيط، كنترلهاي حين توليد، نگهداري و كاليبراسيون دستگاهها و آموزش مداوم كاركنان جهت آشنايي استانداردهاي بهينه توليد (GMP) تضميني را براي توليد محصولات مرغوبتر با پايداري بيشتر فراهم مي‌كند.
3-1-2- اداره فورمولاسيون و تحقيقات
اين بخش با فرمولاسيون داروهاي جديد متناسب با نياز كشور و بازنگري فرماسيون داروهاي قديمي سعي بر ارتقاء كيفي محصولات دارد و در تلاش است كه با انتخاب اشكال دارويي بهتر در توليد داروهايي با بيشترين اثر و كمترين عارضه جانبي پيشگام باشد.
4-1-2- اداره كنترل كيفيت
شامل آزمايشگاه‌هاي كنترل كيفيت مواد اوليه و محصول نهايي، كنترل حين توليد و ميكروبي مي‌باشد و در راستاي كنترل كيفيت محصولات شركت كليه آزمايشات مواد اوليه، محصول نهايي، ‌اقلام بسته‌بندي و‌آزمايش‌هاي پايداري را طبق استانداردهاي معتبر انجام مي‌دهد.
5-1-2- اداره بازرگاني
اين اداره از دو بخش بازرگاني داخلي و بازرگاني خارجي تشكيل شده و با انجام هماهنگي با واحدهاي فروش و بازاريابي به منظور فراهم آوردن زمينه‌هاي مناسب براي مواد اوليه و ملزومات توليدي موردنياز شركت و توزيع مناسب دارو فعاليت مي‌كند.
6-1-2- اداره برنامه‌ريزي و انبارها
اين اداره با توجه به نيازها و امكانات موجود در ادارات بازرگاني و توليد و ايجاد هماهنگي بين اداره توليد بهينه و عرضه به موقع محصولات فعال است.
 
7-1-2- اداره فني و مهندسي
مديريت و پرسنل اين اداره در راستاي اهداف شركت جهت توليد محصولات با كيفيت برتر در امور نصب،‌ نگهداري و تعمير دستگاهها و تاسيسات و ماشين‌آلات شركت فعاليت مي‌كنند.
8-1-2- اداره امور اداري و پرسنلي (بهداشت محيط و پزشكي كار)
اين اداره ضمن رسيدگي به امور پرسنلي كاركنان با توجه به قوانين در تامين نيازهاي رفاهي كاركنان و خدمات بهداشت محيط فعال است.
 
فصل دوم
تعريف دارو
 
2-1- تعريف دارو
دارو به ماده‌اي گفته مي‌شود كه براي بهبود، درمان و يا جلوگيري از ابتلا به بيماري تجويز مي‌شود و يا به عبارت ديگر، جسمي است غير از مواد غذايي كه بر اعمال فيزيولوژي بدن موثر بوده و كتابهاي رسمي داروسازي و يا فرمولهاي دارويي آن را پذيرفته باشند.
2-2- طبقه‌بندي داروها
داروها را مي‌توان بر پايه اصول مختلف طبقه‌بندي كرد. معمولاً‌داروها را به دو روش زير طبقه‌بندي مي‌نمايند:
الف) طبقه‌بندي بر اساس ساختمان شيميايي
اين طبقه‌بندي به طور گسترده‌اي به كار برده شده و هنوز توسط برخي از مولفين به كار برده مي‌شود. بر اساس اين روش داروها در يك و يا چند بخش از طبقات زير قرار مي‌گيرند:
استالها، اسيدها، الكلها، آمينها، آمينواسيدها، آمينوالكها، آمينواترها، آمينوكتونها، تركيبات آمونيوم،‌ انولها، استرها، اترها، كتونها، لاكتافها، لاكتونها، فنولها، كينونها، سولفاناميدها، اوره‌ها، تيواوره‌ها...
ب) طبقه‌بندي بر اساس اثر فارماكولوژيتي
در حال حاضر بيشتر شيمي دارويي‌دانها اين طبقه‌بندي را ترجيح مي‌دهند. بر طبق اين طبقه‌بندي داروها را مي‌توان به گروههاي اصلي زير تقسيم كرد:
1ـ مواد فارماكوديناميكي كه در اثر بيماريهاي غير عفوني براي اصلاح اعمال غير طبيعي بدن به كار برده مي‌شود.
2ـ مواد شيمي درماني كه براي درمان بيماريهاي عفوني به كار برده ميشود.
3ـ ويتامين‌ها
4ـ هورمونها ومواد متفرقه
هر گروه را مي‌توانبه چند زير گروه تقسيم كرد. براي نمونه در بين مواد فارماكوديناميكي اين زير گروهها را داريم:
1-1: داروهايي كه بر دستگاه اعصاب مركزي اثر مي‌گذارند.
1-2: داروهايي كه دستگاه عصبي محيطي را تحريك مي‌كنند.
1-3: داروهايي كه اصولاً‌ در دستگاه قلبي، عروقي و كليوي اثر مي‌گذارند.
2-3- نام دارو
داروها داراي 3 و يا چندين نام هستند اين نامها عبارتند از:
1ـ شماره رمز 2ـ نام دارو 3ـ‌نام شيميايي 4ـ نام اختصاصي سازنده 5ـ نام عادي، 6ـ نام تجاري 7ـ‌ نشان تجاري 8ـ نام غير اختصاصي 9ـ نام عام 10ـ نام ژنريك
حال تعدادي از اين نامها به اختصار توضيح داده مي‌شود.
1ـ نام رمز: معمولاً‌ از حروف اول نامهاي آزمايشگاه شيميدان و ياگروه پژوهش كه دارو را براي اولين بار تهيه و آزمايش كرده‌اند، استفاده مي‌شود. اين نام ماهيت شيميايي يا ساختمان دارو را مشخص نمي‌كند.
2ـ نام شيميايي: بايد به طور كامل ساختمان شيميايي دارو را مشخص كند. اين نام بايد طبق قوانين تركيبات شيميايي داده شود. گرچه نام شيميايي يك محصول دارويي براي شناختن كامل تركيب آن لازم است، با وجود اين در اغلب موارد بكار بردن نام شيميايي داروها در محصول اختصاصي به علت تشابه فرمولي،‌ تشابه لفظي و ياديگري براي طبقات مختلف پزشكي خالي از اشكال نيست.
3ـ نام اختصاصي: نامي است انفرادي كه توسط سازنده برگزيده شده است. اگر دارو توسط بيش از يك شركت ساخته شده باشد هر سازنده‌اي نام اختصاصي خود را بكار مي‌برد.
نام غير اختصاصي: نامي است معمولي و مشهور كه دارو به طور مجزا و بدون در نظر گرفتن سازنده آن، بدان شناخته مي‌شود. اين نام بايد ساده، ‌مختصر و پرمعني باشد. اين نام توسط سازمان‌هاي رسمي انتخاب مي‌شود. اين سازمانها عبارتند از:
نام‌هاي گزيده شده آمريكا
(USAN) = United States Adopted Names
انجمن پزشكي آمريكا
(USMA) = United States Medical Association
مديريت غذا و داروي آمريكا
(FDS) = United States Food and Drag
در معيار جهاني سازمان بهداشتي جهاني
(WHO) = Word Health Organization
تنها سازمان رسمي است كه نام ژنريك و يا عام داروها را برگزيده، تصويب كرده و اعلام مي‌نمايد. اگر دارويي داراي نام غير اختصاصي برابر ولي نام اختصاصي متفاوت و از نظر ساختمان شيميايي هر دوي اين داروها يكسان باشند، ولي چون توسط آزمايشگاه‌هاي متفاوتي ساخته شده‌اند، ممكن است اثر فارماكولوژي به طور بارزي با هم متفاوت باشند. عوامل متعددي كه Sadov ذكر كرده است ممكن است علت اين اختلاف باشد. اين عوامل شامل موارد زير است:
اندازه بلورات و يا ذرات، ايزومرها، ‌شكل دارو، حامل دارو، ماده بي‌اثر همراه، چسباننده، پوشش، انواع و تعداد پوشش، درجه تبلور و يا اضافه كردن مواد آبگير، دسته‌بندي درجه خلوص، نوع و تعداد ناخالصيها، نارواني، PH، اشكال ديرباز شونده، ظروف دارو، درب ظرف دارو، نوع شيشه، انبارداري شامل: زمان، حرارت، نور، دوز دارو، توزيع دارو، اندازه قرص، نسبت سطح به اندازه قرص، مواد ضد باكتري محافظ، آلودگي فلزي در موارد ساخت و يا بسته‌بندي و...
2-4- متابوليسم داروها
دارو و يا تركيبات خارجي كه وارد بدن موجود زنده مي‌شوند، يا در بدن نگهداري مي‌شوند و يا پس از مدتي از بدن خارج مي‌شوند. هنگامي كه در بدن هستند ممكن است تغيير نكرده باقي بمانند و يا تحت تاثير مواد شيميايي قرار بگيرند و تركيباتي بدهند كه اين تركيبات: الف) يا كمتر فعال هستند، (ب) بيشتر موثرند، (ج) داراي اثر مشابه و يا متقارن هستند. اين فرآيند تغيير شيميايي دارو در بدن موجود زنده متابوليسم دارو نام دارد. برخي داروها از طريق آنالوگ بعضي از آميدها، ‌استروئيدها، پيريميدينها و اسيدهاي آمينه، با موادي كه طبيعتاً در بدن حيوانات و از آن جمله انسان وجود دارند، شباهت بسيار نزديكي دارند، از اين رو بسياري از اين تركيبات در اثر متقابل ويژه‌اي با آنزيمها، پروتئين‌هاي عامل و سيستم‌هاي انتقال مانند مواد طبيعي متشابه خود عمل مي‌كند. بسياري از داروها اصلاً ارتباطي با مواد طبيعي بدن ندارند از اين رو در متابوليسم آنها آنزيم‌هاي غير اختصاصي شركت دارند و عبور آنها از غشاء و موانع از طريق انتشار كند و يا نظام انتقال غير اختصاصي انجام مي‌گيرد.
2-5- عواملي كه بر متابوليسم موثرند
1ـ عوامل محيطي داخلي: شامل جنس، سن، وزن، ‌حالت تغذيه، فعاليت، درجه حرارت بدن،‌ ضميمه‌هاي ميكروبي و قارچي دستگاه ورودي، حاملگي، مواد شيميايي موجود ديگر، هيبراده شدن و حالات فعاليت آنزيمي.
2ـ عوامل محيطي خارجي: شامل درجه حرارت، رطوبت، فشار جوي، تركيب اتمسفر محيط، نور، تشعشعات ديگر، صدا، فصل، ساعت، روز، حضور حيوانات ديگر، محيط زندگي،‌ سر و كار داشتن با مواد شيميايي.
3ـ عوامل تجويز دارو: مسير تجويز، محل تجويز، سرعت تجويز، حجم تجويز، تركيب حامل، تعداد دوزها، حالت فيزيكي و شيميايي دارو.
4ـ محل متابوليسم دارو: بسياري از داروها در جگر از طريق آنزيم‌هاي ميكروزوم متابوليسم مي‌شوند. روده،‌ مغز، كليه‌‌ها و ريه‌ها، محل‌هاي ديگر متابوليسم داروها هستند.
2-6- مراحل متابوليسم دارو
بر طبق نظريه ويليامز داروهايي كه نسبت به بدن بيگانه هستند به طور عموم به متابوليت‌هايي با ماهيت قطبي بيشتر تبديل مي‌شوند كه بالاخره كليه‌ها مي‌توانند آن را به سهولت دفع كنند. به فرآورده‌هاي حاصل از واكنشهاي آنزيمي يك دارو متابوليت آن دارو مي‌گويند.
متابوليسم دارو شامل دو مرحله است:
1ـ فاز غير سنتتيك كه شامل واكنشهاي اكسيداسيون، هيدروليز، دـ آلكيلاسيون،
دـ هالوژناسيون و احياء ميباشد.
2ـ فاز سنتتيك كه شامل كوپل شدن يا زوج شدن متابوليت‌هاي دارو حاصل از فاز غير سنتتيك با مواد طبيعي قطبي موجود در بدن كه به هرچه قطبي‌تر شدن مولكول دارو و حلاليت در آب و دفع توسط كليه‌ها كمك مي‌كند.
براي هر مرحله از متابوليسم كاتاليزورهاي بيولوژيكي لازم هستند كه آنها را آنزيم و يا مزمانت مي‌نامند. اين آنزيمها بسيار ويژه بوده و مسئول اين امر هستند كه يك تركيب مشخص در زمان‌هاي معيني تحت وانش به خصوصي قرار گيرد. آنزيمها غير فعال هستند و زماني فعال مي‌شوند كه با يك مولكول غير پروتئيني كه ما آن را كوآنزيم مي‌ناميم بستگي پيدا مي‌نمايد. براي هر مرحله از متابوليسم دارو كاتاليزورهاي بيولوژيكي لازم هستند.
آنزيمها غير فعال هستند و زماني فعال مي‌شوند كه با يك مولكول غير پروتئيني به نام كوآنزيم بستگي پيدا كنند. آنزيم‌ها قادر هستند كه هم در داخل و هم در خارج از سلول فعاليت داشته باشند. و زماني كه از سلول خارج مي‌شوند بيشتر در تجزيه و هضم مواد غذايي دخالت مي‌نمايند (مانند آنزيم‌هاي شيره هاضم، آب دهان و مايع پانكراس). نام آنزيم‌ها را معمولاً با اضافه كردن اصطلاح آز به اسم سوبسترا (ماده اوليه) مانند ليپاز (آنزيمي كه ليپيد را تجزيه كند)، و يا توسط واكنش‌هايي كه در آن دخالت دارد (واكنش دهيدروژناز و يا ترانس آميناز) درست مي‌كنند.
براي اينكه يك عامل متابوليسم به جريان افتد بايستي كه آنزيم حاوي پروتئين دسته كم با 4 نقطه دارو بستگي پيدا كند و اين عمل در حقيقت اصل بستگي دارو به پروتئين پلاسماي نسوج و يا گيرنده مي‌باشد. همان‌طور كه اختلافاتي در تمايل داروها به پروتئين وجود دارد. همان طور هم در عمل متابوليسو اختلافاتي در تمايل دارو و آنزيم به چشم مي‌خورد. به اين جهت در عمل متابوليسم، رقابت براي نقاط تماس يكسان توسط داروهاي مختلف وجود دارد. چنان‌چه دو دارو يا بيشتر كه آنزيمهاي يكسان را براي متابوليزاسيون لازم دارند، به طور همزمان و با غلظتهاي مساوي در خون و يا بافت‌ها وجود داشته باشند، فقط يكي از آنها بيشتر بسته شده و متابوليزه مي‌شود. در صورتي كه دارو و يا داروهاي ديگر تا زماني كه داروي اولي به طور كامل تجزيه نشود به صورت غيره متابوليزه باقي مي‌ماند، به همين دليل است كه از داروهايي كه همزمان به مريض داده مي‌شود فقط يكي از آنها داراي اثر فارماكولوژيكي طولاني‌تر باشد.
به طور مثال براي اين نوع واكنشهاي رقابتي در جهت ايجاد بستگي با نقاط تماس آنزيم مي‌توان از داروي دي سولفيرام نام برد كمه براي ترك اعتياد به الكل مورد استفاده قرار مي‌گيرد. دي سولفيرام با ممانعت از عمل آنزيم استالدهيد اكسيداز كه از متابوليزه شدن استالدئيد به وجود آمده پس از مصرف الكل اتليك جلوگيري نموده و باعث جمع شدن استالدئيد در بدن و ايجاد ناراحتي‌‌هايي از قبيل فشار زياد خون به مغز، ضربان شديد قلب، عرق نمودن زياد و حالت تهوع مي‌شود.
واكنش‌هاي متابوليسم بستگي به عامل آن نيز دارد مقصود از عامل شخص يا حيوان است. فاكتورهاي عمده موثر بر واكنشهاي متابوليكي عبارتند از: انسان يا حيوان، نوع حيوان، جنسيت، سن، به عنوان مثال سولفوناميدها توسط خرگوش استيله شده و به صورت استيله شده و به صورت استيله دفع مي‌گردند برخلاف آن سگ اصلاً‌قادر به متابوليزه كردن سولفوناميد نيست و آن را بدون تغيير و خالص توسط ادرار دفع مي‌نمايد. انسان و موش هر دو عمل بالا را انجام مي‌دهند، يعني سولفوناميد را تا اندازه‌هاي بدون تغيير و تا اندازه‌اي پس از استيله كردن دفع مي‌كنند. به طور كلي مي‌توان گفت كه بيوترانسفورماسيون (تغيير شكل بيولوژيكي) داروها بدين منظور است كه آنها را از تركيبات بيوفيل (چربي دوست) و غير قطبي به تركيبات محلول در آب و پولاريته (قطبيت) بالا تبديل نمود تا توسط ادرار دفع شوند و در غير اين صورت مجدداً در لوله‌هاي كليوي جذب مي‌گردند.
عمل متابوليزاسيون را در ابتدا يك نوع خنثي شدن سم در بدن ميدانستند كه اين موضوع قابل قبول نيست چون همان‌گونه كه مي‌دانيم داروهايي وجود دارد كه متابوليت‌‌هاي آنها، يا خود نيز فعال هستند و يا اينكه حتي قوي اثرتر از تركيب اوليه هستند. به عنوان مثال براي تبديل يك داروي غير فعال به يك متابوليست فعال بايد از تغيير شكل بيولوژيكي يك تركيب غير فعالي به نام پرونتوزيل نام برد كه داراي كاربرد آنتيباكتري است. اين تركيب در بدن متابوليزه شده و تركيب فعال سولفونيلاميد را ايجاد مي‌كند.
مثال ديگر در اين زمينه تغيير شكل بيولوژيكي كورتيزون به هيدروكورتيزون مي‌باشد.
در صفحه بعد مواردي از داروهاي شركت تهران دارو ذكرشده است.
 

رديف    نام دارو     رديف     نام دارو
1.        قرص گريفن بزرگسالان     34.        قرص  كلونارپام 1
2.        قرص استامينوفن 325    35.        قرص كلونارپام 2
3.        قرص استامينوفن 325    36.        قرص كوتريموكسازول اطفال 
4.        قرص استامينوفن 500    37.        قرص كوتريموكسازول بزرگسال
5.        قرص استامين 500    38.        قرص كوتويكسول اطفال 20/100
6.        قرص استامينوفن كدئين 20/300    39.        قرص كوتريكسول بزرگسالان 80/100
7.        قرص استامينوفن كدئين 10/300    40.        قرص كوتريكسول فورت 160/180
8.        قرص آ.اس.آ    41.        قرص ليتيم كربنات
9.        قرص آملوديپين 5    42.        قرص ليتمون
10.        قرص آملوتد     43.        قرص رباكسول
11.        قرص ايبوپروفن – تدافارم 200    44.        قرص تدازين 10
12.        قرص ايبوپروفن – تدافازم 400    45.        قرص تدازين 25
13.        قرص بوسپيراكس     46.        قرص تدازين 250
14.        قرص پروپرائولول 10    47.        قرص تداپراكس 500
15.        قرص پروپرانولول 10    48.        قرص لوميدكس
16.        قرص پروپرانولول 40    49.        قرص ناليدكس
17.        قرص پروپراتد 10    50.        قرص كلسي دكس
18.        قرص پروپراتد 10    51.        قرص آلپرازولام 5/0
19.        قرص پروتد 10    52.        قرص آلپرازولام 1
20.        قرص ديمن هيدرينات     53.        قرص وكسام 50
21.        قرص تراولين     54.        قرص تدامول SR
22.        قرص سرماخوردگي اطفال     55.        قرص گليكلازيد
23.        قرص گريفن كودكان     56.        قرص لوزارتان – تدافارم 25
24.        قرص سپيروهپتادين     57.        قرص لوزارتان – تدافارم 50
25.        قرص سپيروهپتادين – تد     58.        قرص انالاپريل 5
26.        قرص سيتالوپرام 20    59.        قرص انالاپريل 20
27.        قرص سيتاپرام 40    60.        قرص اينوسترال 50
28.        قرص سيتالوتد 20    61.        قرص اينوسترال 100
29.        قرص سيتالوتد 40    62.        قرص سيپروفلوكساسين – تدافارم 250
30.        قرص فاموتد 20    63.        قرص سيپروفلوكساسين – تدافارم 500
31.        قرص فاموتد 40    64.        قرص كاروديلول – تدافارم 25/6
32.        قرص فورازوليدن    65.        قرص كاروديلول – تدافارم 5/12
33.        قرص فورابن     66.        قرص كاروديلول – تدافارم 25
 

رديف    نام دارو     رديف     نام دارو
67.        قرص تدارايد – اچ     100.        سوسپانسيون ناليدكس
68.        ليزينوپريل – تدافارم 5    101.        سوسپانسيون سيزاپرايد
69.        ليزينوپريل – تدافارم 10    102.        سوسپانسيون استامينوفن
70.        ليزينوپريل – تدافارم 20    103.        سوسپانسيون ايبوپروفن – تدافارم
71.        تداگليز 6/2    104.        سوسپانسيون تدازين
72.        تداگليز 4/6    105.        الگزير استامينوفن
73.        آتنولول 50 ميلي گرمي     106.        الگزير سيروفن
74.        آتنولول 100 ميلي گرمي     107.        شربت سيروفن كامپاند
75.        هيدروكسي كلروكين سولفات – تدافارم    108.        شربت گريفن
76.        تولترودين – تدافارم 1    109.        شربت ب كمپلكس
77.        تولترودين – تدافارم 2    110.        شربت پروتد
78.        تولترودين – تدافارم 25    111.        شربت لوراتد
79.        تولترودين – تدافارم 50    112.        شربت كلرفنير آمين مولئات
80.        تولترودين – تدافارم 75    113.        محلول دهانشويه ستيل پريدينيوم
81.        قرص تدامول 50    114.        محلول بنزاسل
82.        قرص تدامول 100    115.        پماد بنزوكائين 5%
83.        قرص تدامول 50    116.        پماد آنستيك 5%
84.        قرص تدامول 100    117.        كرم بي كائين
85.        كپسول ترامادول 50    118.        كرم دكسپانتنول
86.        كپسول سلوكسيب 100    119.        كرم د – پانتكس
87.        كپسول سلوكسيب 100    120.        كرم نيتروفورازون
88.        كپسول سبكس 100    121.        كرم هيدروكينون
89.        كپسول سبكس 200    122.        كرم الوكين 4%
90.        كپسول لوميدكس     123.        وازلين طبي 30
91.        كپسول ديكوتارد     124.        كرم ترتينوئين
92.        كپسول مولتي ويتامين     125.        كرم كلوتريمازول
93.        كپسول فلوكستين 10   
94.        كپسول فلوكستين 20   
95.        كپسول امزول    
96.        كپسول آهن / فوليك اسيد    
97.        سوسپانسيون فورازوليدون    
98.        سوسپانسيون كوتريموكسازول    
 

فصل سوم
آزمايشهاي كنترل كيفيت
 
1- آزمايشهاي كنترل كيفيت
در آزمايشگاه QC يك واحد داروسازي يك سري آزمايشهاي مخصوص به منظور كنترل كردن كيفيت داروي توليدي و مطابق دادن آن با استانداردهاي موجود انجام مي‌شود اعم اين آزمايشات عبارت است از:
1ـ آزمايش باز شدن براي قرصها و كپسولها
2ـ آزمايش باز شدن براي قرصهاي آنتريك كوتد
3ـ آزمايش باز شدن شيافها و شيافهاي واژينال
4ـ آزمايش انحلال براي قرصها و كپسول‌ها
5ـ آزادسازي دارو
5-1 آزادسازي دارو در پيوسته رهشها
5-2 آزادسازي دارو در فرآورده‌هاي آنتريك كوتد
6ـ يكنواختي واحدهاي دارويي
6-1 انحراف وزن
6-2 يكنواختي محتويات
7ـ سختي قرصها
8ـ فرسايش قرصها
9ـ ويسكوزيته
 
3-1-1- آزمايش باز شدن براي قرصها و كپسولها
آزمايش باز شدن به منظور انطباق روند شدن محصول با الزامات ذكر شده در بخش باز شدن در تك نگار مربوطه انجام مي‌گيرد. اين آزمايش شامل قرصها و كپسولهايي كه بر چسب آنها عنوان مكيدني يا جويدني ذكر شده باشد نمي‌شود. همچنين آزمايش باز شدن در مواردي كه قرص يا كپسول رودهاي يا آهسته رهش باشند انجام نمي‌شود.
نوع قرص يا كپسول را از اطلاعات موجود در برچسب و از مشاهدات تعيين كرده و آزمايش باز شدن را براي تعداد 6 يا بيشتر از واحدهاي دارويي انجام دهيد.
هدف و منظور از آزمايش باز شدن انحلال كامل قرص يا كپسول و حتي انحلال ماده موثره نمي‌باشد. باز شدن كامل به حالتي اطلاق مي‌شود كه باقيمانده واحد دارويي به جزء اجزاء نامحلول روكش و پوكه كپسول كه روي الك دستگاه باقي مي‌ماند بايد توده نرم داشته و به هنگم لمس ساختار سخت و سفت نداشته باشد.
الف) قرصهاي بدون روكش Uncoated Tablets
پس از رسيدن به دماي موردنظر درون هريك از لوله‌ها يك قرص قرار داده و موتور بالا و پايين برنده را به راه اندازيد. اگر در تك نگار مربوطه مايع ديگري ذكر شده باشد در اين صورت از آب به عنوان مايع غوطه‌وري با درجه حرارت 37 درجه سانتيگراد استفاده كنيد. در پايان زمان ذكر شده در تك نگا مربوطه دستگاه را خاموش كنيد و سبد را از مايع غوطه‌وري خارج كنيد و قرصها را بررسي نماييد. تمام قرصها بايد به طور كامل باز شده باشد.
ب) قرصهاي روكش‌شده ساده Plain Coated Tablets
آزمايش را مانند قرصهاي بدون روكش با توجه به زمان ذكر شده در تك نگار مربوطه انجام دهيد.
ج) قرصهاي حفره دهان Buckle tablets
آزمايش مخصوص قرصهاي روكش نشده را به كار ببريد. بعد از 24 ساعت سبدها را از درون مايع غوطه‌وري خارج كنيد و قرصها را بازرسي كنيد. تمام قرصها بايد به طور كامل باز شده باشند. اگر 1 يا 2 قرص به طور كامل باز نشده باشند آزمايش را با 12 قرص ديگر انجام دهيد. در اين مرحله از 18 قرص آزمايش شده حداقل 16 قرص به طور كامل باز شده باشد.
د) قرصهاي زيرزباني Sublingual tablets
آزمايش مخصوص قرصهاي روكش نشده را به كار ببريد. بعد از گذشت زمان ذكر شده در تك نگار مربوطه قرصها را بازرسي كنيد. تمام قرصها بايد به طور كامل باز شده باشد. اگر 1 يا 2 قرص را به طور كامل باز نشده باشند آزمايش را با 12 قرص ديگر انجام دهيد در اين مرحله از 18 قرص آزمايش شده حداقل 16 قرص به طور كامل باز شده باشد.
 
3-1-2- آزمايش باز شدن براي قرصهاي آنتريك كوتد
براي انجام اين آزمايش درون هريك از لوله‌ها يك قرص قرار دهيد. اگر قرص داراي يك روكش خارجي قابل انحلال در آب باشد در اين صورت سبد را درون آب با درجه حرارت اتاق به مدت 5 دقيقه قرار مي‌‌دهيم. سپس با استفاده از مايع مشابه شير معده با درجه حرارت 37 درجه سانتي‌گراد به عنوان مايع غوطه‌وري آزمايش را بدون ريسك انجام دهيد. بعد از گذشت 1 ساعت از قرار دادن قرصها درون مايع مشابه شير معده TS سبدها از درون مايع غوطه‌وري خارج كنيد و قرصها را بررسي كنيد.
3-1-3- آزمايش باز شدن شياف‌ و شياف‌هاي واژينال
آزمايش باز شدن شيافها و شيافهاي واژينال به اين منظور است كه مشخص شود آيا اين فرآورده‌ها در زمان مقرر در مايع ذكر شده باز يا نرم مي‌شود.
3-1-4- آزمايش انحلال براي قرص‌ها و كپسول‌ها
 آزمايش انحلال به منظور انطباق الزامات انحلال اشكال دارويي كپسول و قرص با آنچه در تك نگار مربوطه ذكر گرديده انجام مي‌شود.
3-1-5- آزادسازي دارو
3-1-5-1- آزادسازي دارو در پيوسته رهش‌ها
وقتي اين آزمايش در تك نگاري از محصولات دارويي ذكر شود منظور تطابق آن محصول با الزامات آزادسازي دارو ميباشد كه در اين مبحث قيد ميگردد. براي انجام اين آزمايش از دستگاهي استفاده كنيد كه در تك نگار مربوطه ذكر شده است. حجم نمونه برداشت شده جهت تعيين مقدار را با محيط انحلال تازه با درجه حرارت
237 درجه سانتي‌گراد جايگزين كنيد.
3-1-5-2- آزادسازي دارو در  فرآورده‌هاي آنتريك دارو
آزمايش تعيين تناسب دستگاه مطابق آچه در انحلال براي قرصها و كپسول‌ها ذكر شده انجام دهيد.
3-1-6- يكنواختي واحدهاي دارويي
آزمايش يكنواختي واحدهاي دارويي با يكي از دو روش انحراف از وزن و يا يكنواختي محتوي انجام مي‌گيرد. الزامات اين بخش براي تمام واحدهاي دارويي اعم از اينكه حاوي يك، دو يا چند ماده موثر باشند، به طور يكسان به كار مي‌روند. انجام آزمون يكنواختي محتويات براي موارد زير ضروري است:
1ـ تمام قرصهاي روكش‌دار، به جزء آن دسته از قرصها با روكش نازك
2ـ سيستم‌هاي انتقال پوستي
3ـ سوسپانسيون‌ها در ظروف تك واحدي يا در كپسولهاي نرم
4ـ فرآورده‌هاي استنشاقي كه به صورت كپسول يا بليستر بسته‌بندي شده‌اند.
5ـ جامدات آنهايي كه در ظروف تك واحدي بسته‌بندي شده‌اند.
6ـ‌ شياف‌ها
 
3-1-7- سختي قرصها
در اين آزمايش 10 قرص را انتخاب كرده و به وسيله دستگاه سختي‌ سنج، مقاومت هر قرص را در برابر فشار اندازه‌گيري مي‌كنند. ميزان فشار استاندارد براي هر فرآورده در تك نگار مربوطه ذكر شده است.
3-1-8- فرسايش قرصها
در اين آزمايش تعداد معيني از قرص‌ها كه وزن آنها مشخص است در داخل دستگاه Friability قرار مي‌گيرند اين دستگاه مدور با سرعت ثابت 25 دور در دقيقه مي‌چرخد و براي تمامي قرص‌ها بايد مدت 4 دقيقه در حال چرخش باشد در واقع قرص‌ها در داخل دستگاه فرسايش در عرض 4 دقيقه 100 متر مي‌چرخد سپس مقدار درصد فرسايش از فرمول زير محاسبه مي‌شود:
 
مقدار ماكزيمم براي فرسايش 1% است اگر عدد آن بيشتر از 1% شود نشانگر عدم كيفيت قرص است.
3-1-9- ويسكوزيته
ويسكوزيته يكي از خصوصيات مايعات بوده و مربوط به مقاومت اجسام در مقابل جريان مي‌باشد. براي سهولت درك و تعريف ويسكوزيته در مايعات به جاست كه جسم مايع را به صورت صفحات فرضي روي هم در نظر گرفته در اين صورت ويسكوزيته يك مايع برابر با نيروي لازم براي در جريان درآوردن يك سطح روي شعاع ديگر با سرعت ثابت مي‌باشد.
 


منابع :


منابع فارسي


1ـ‌ اطلاعات دارويي باليني، داروهاي ژنريك ايران

مولف:‌دكتر صادق جاويدان نژاد، دكتر ملوك حاجي بابايي

2ـ فارماكوپه ايران

مولف: دكتر مرتضي رفيعي تهراني

3ـ كتاب شيمي دارويي

مولف: دكتر هوشنگ كوشك آبادي

4ـ استانداردهاي كار در صنايع داروسازي (GPM)

مولف: دكتر مينا ملك الكتاب

 

طراحی سایت : سایت سازان