میهن داکیومنت بزرگترین مرجع و مرکز دانلود پایان نامه (متن کامل فرمت ورد) فروش پایان نامه - خرید پایان نامه (کاردانی ، کارشناسی)همه رشته ها
حقوق اقتصاد مدیریت روانشناسی ریاضی تربیت بدنی کامپیوتر نرم افزار و سخت افزار عمران معماری برق صنایع غذایی علوم اجتماعی هنر علوم سیاسی فیزیک مکانیک حسابداری

تبلیغات کلیکی - افزایش رتبه گوگل

اگهی رایگان

مقاله چگونگي رخداد انقلاب اسلامي


کد محصول : 10001552 نوع فایل : word تعداد صفحات : 33 صفحه قیمت محصول : رایگان تعداد بازدید 967

دانلودرایگان فایل رمز فایل : m1d1552

فهرست مطالب و صفحات نخست


چگونگي رخداد انقلاب اسلامي

 قيام 15 خرداد 1342
▫       تلاش روحانيان ومردم به رهبري امام در برابر آثار منفي انقلاب سفيد
▫       رهبري حركت هاي مخالف رژيم پهلوي به بخش مذهبي جامعه منتقل شد.
▫       كشتار مردم در قيام فوق، چهره شاه را كه تا آن زمان تقصيرها را به گردن نخست وزيران مي انداخت، افشا نمود.
▫       طرد همه نيروهاي بيگانه از ايران مورد توجه قرار گرفت.
▫       اين قيام نقطه آغاز بازگشت به خويشتن در كشور شد.
 
1-روند حوادث و رخدادها
الف: مصوبه انجمن هاي ايالتي و ولايتي
▫       با كودتاي 28 مرداد، راه براي ظــهور استبــداد در مخرب ترين و مخوف ترين شكلي كه ايران تجربه كرده است، باز شد.
▫       در 1961 (1339)، جان فيتز جرالد كندي، كانديداي حزب دمكرات به رياست جمهوري آمريكا رسيد. او اهداف خود را پيشبرد حقوق مدني و برنامه هاي اصلاحات اجتماعي معرفي كرد.
▫       با رحلت آيت الله بروجردي در فروردين 1340، مرجعيت مطلق در جهان شيعه از ميان رفت.
▫       در ارديبهشت 1340، علي اميني به نخست وزيري منصوب شد. شعار اصلاحات اداري و اقتصادي بويژه اصلاحات ارضي را با حمايت آمريكائي ها آغاز نمود.
▫       شاه در سفري به آمريكا، به واشنگتن قول داد كه اصلاحات مورد نظر آنان را خود راسا انجام دهد.
▫       اميني در 27 تيرماه 1341 استعفا داد و اسدالله علم به جاي او نشست.
▫       در 16 مهر 1341، دولت علم لايحه انجمن هاي ايالتي و ولايتي را به تصويب رساند. واژه اسلام از شرايط انتخاب كنندگان و انتخاب شوندگان حذف شده، انتخاب شوندگان قرار بود بجاي بجا آوردن مراسم تحليف با قرآن، اين كار را با «كتاب آسماني» انجام دهند. به زنان نيز حق راي داده شده بود.
▫       امام خميني از علماي طراز اول قم دعوت نمود تا در منزل فرزند موسس حوزه علميه قم گرد هم آيند تا در برابر اقدام دولت  تصميم گيري نمايند. ارسال تلگرام به شاه مبني بر مخالفت مراجع با لايحه مزبور، آگاه نمودن علماي ديگر شهرها و جلسات مشورتي هفتگي ميان مراجع از تصميمات اين جلسه بود.
▫       در 22 آبان 1341 اسدالله علم طي تلگرافي به سه نفر از مراجع –به جز امام- موافقت خود را با خواسته هاي آنان اعلام كرد و در آذرماه همان سال رسما اين لايحه لغو شد.
▫       دو هدف از طرح اين لايحه و تصويب آن مد نظر بود:  
1-تضعيف روحانيت و تقويت عمال بيگانه: امام احساس مي كرد كه برداشتن شرط سوگند به قرآن براي اعضاي انجمن ها، راه را براي مشاركت بهائيان در حيات سياسي كشور فراهم مي سازد.
2-گسترش بي بند و باري در پوشش اعطاي حق راي به زنان: مخالفت با مصوبه دولت در مورد انجمن هاي ايالتي و و لايتي، مخالفت با آزادي زنان نبود بلكه به گفته امام، "در اين بيست و چند سالي كه كه از كشف حجاب مي گذرد، چه چيزي عايد زن ها شده است؟"
 
ب: انقلاب سفيد و پيامدهاي آن
▫       در 6 دي ماه 1341، شاه اعلام كرد كه قصد دارد اصول ششگانه اي را به رفراندوم بگذارد. اين اصول كه بعدا به انقلاب سفيد شهرت يافت عبارت بودند از
-الغاي رژيم ارباب و رعيتي
-ملي كردن جنگل ها
-فروش سهام كارخانجات دولتي بعنوان پشتوانه اصلاحات ارضي
-سهيم كردن كارگران در سود كارخانجات
-اصلاح قانون انتخابات
ايجاد سپاه دانش
▫         در 2 بهمن 1341، امام طي اعلاميه اي، رفراندم را تحريم كرده و آن را رفراندوم اجباري ناميد.
▫       شاه براي جلب نظر علماي قم در 4 بهمن 1341 وارد قم شد، اما علما به استقبال او نرفتند و او پس از يك سخنراني تند عليه روحانيت به تهران بازگشت.
▫       در 6 بهمن 1341 رفراندوم مربوط به اصول ششگانه برگزار  و بنا بر اعلان دولت بيش از پنج ميليون نفر از جمعيت ايران به آن راي مثبت دادند.
▫        اكثر مقامات خارجي و داخلي به شاه تبريك گفتند.
▫       روحانيون به پيشنهاد امام در ماه رمضان همان سال كه از 8 بهمن شروع مي گشت، از رفتن به مساجد به عنوان اعتراض خودداري كردند.
 
ج: اعلام عزاي عمومي در فروردين 1342
▫       در 23 اسفند 1341، شاه در سخناني در دزفول از مراجع و روحانيون به زشتي ياد كرده و نسبت به سركوب آنان هشدار داد.
▫       امام در مقابل، جشن هاي نوروز سال 1342 را تحريم نموده و آن را عزاي عمومي اعلام كرد.
▫       در 2 فروردين 1342، در مجلس سوگواري به مناست شهادت امام صادق (ع) در مدرسه فيضيه، ماموران دولت وارد مدرسه شده و با طلاب به زدوخورد پرداختند.
▫       امام در مورد اين حادثه سخنراني ها و اطلاعيه هاي متعددي صادر نمودند.
 
 د: قيام پانزدهم خرداد 1342
▫       ايام محرم آن سال كه مصادف با ماه خرداد بود، موقعيت پرتنشي را ميان رژيم و مخالفان بوجود آورده بود.
▫       از يكطرف ساواك از سخنرانان مذهبي تعهد گرفته بود كه عليه شاه و اسرائيل سخني نگفته و نگويند كه اسلام در خطر است.
▫       از طرف ديگر امام در نشستي با مراجع و علماي قم، پيشنهاد كردند كه در روز عاشورا هر يك از آنان براي مردم سخنراني كرده و در مورد جنايات رژيم پهلوي سخن گويند.
▫       در 13 خرداد 42 (عاشورا) امام خود به مدرسه فيضيه رفتند و حمله ماموران شاه به مدرسه فيضيه در 2 فروردين را به واقعه كربلا تشبيه نموده و ايجاد آن فاجعه را به تحريك اسرائيل خواندند. همچنين ايشان از ترس رژيم در مورد سخن گفتن در مورد اسرائيل اظهار شگفتي كردند.
▫       در 15 خرداد 1342، ماموران رژيم، امام را در منزل مسكوني خود در قم دستگير نموده، به تهران منتقل كرده و سپس در يك سلول انفرادي زنداني و بعدا به يك پادگان نظامي منتقل نمودند.
▫       بدنبال انتشار خبر بازداشت امام، اعتراضات گسترده اي در قم، ورامين، مشهد و شيراز برگزار شد. ماموران نظامي بر روي مردم آتش گشودند، در نتيجه تعدادي از مردم كشته و مجروح شدند. مهمترين برخورد با مردم ورامين صورت گرفت كه با پوشيدن كفن در پشتيباني از امام راهي تهران شده بودند.
▫       دو روز بعد، اسدالله علم در مصاحبه اي عنوان نمود كه امام و برخي ديگر از علما محاكمه و ممكن است اعدام شوند. شاه نيز طي يك سخنراني، فعاليت هاي امام و مردم را به تحريك جمال عبدالناصر رئيس جمهور مصر دانست.
▫       چندروز پس از دستگيري امام، برخي از مراجع و علما به پشتيباني از امام به تهران آمدند.
▫       پس از دوماه بازداشت، در 11 مرداد 1342، امام به منزلي در شمال تهران منتقل و تحت نظر قرار گرفتند.
▫       شاه در 17 اسفند 1342، اسدالله علم را بركنار ساخت و حسنعلي منصور به نخست وزيري رسيد. او از اسلام تمجيد نموده و بر مراحم و عطوفت خاص شاه به مقامات روحاني تاكيد نمود.
▫       در 18 فروردين 1343، امام به قم بازگشتند.
▫       همان روز روزنامه اطلاعات در مقاله اي از همگامي روحانيت با انقلاب شاه و مردم تمجيد نمود. امام در 21 فروردين طي سخناني مطالب روزنامه اطلاعات را بشدت تكذيب نمودند.
 
ه: كاپيتولاسيون و تبعيد امام خميني
▫       در مهرماه 1343، قانوني از مجلس گذشت كه به نظاميان آمريكايي مامور در ايران و وابستگانشان مصونيت سياسي اعطا مي شد. بطوري كه اگر آنان مرتكب جرمي در ايران مي شدند، بايد مطابق قوانين آمريكا محاكمه مي شدند. اين مورد به كاپيتولاسيون مشهور است.
▫       در 4 آبان 1343، كه سالروز تولد شاه بود، امام طي يك سخنراني، با ذكر آيه انا لله و انا اليه راجعون (استرجاع)، از فروخته شدن استقلال كشور به آمريكا توسط حكومت سخن گفته و دولت و مجلسيان را نوكران آمريكا ناميدند.
▫       امام طي يك اعلاميه نيز تصويب لايحه كاپيتولاسيون را افشا و محكوم نمود و آن را سند بردگي ملت ايران ناميدند.
▫       در 13 آبان 1343، منزل امام در قم محاصره شده و ايشان دستگير و به تهران منتقل شدند و همان روز با يك هواپيماي باري به همراه دو مامور امنيتي به تركيه تبعيد شدند.
▫       مدتي بعد، فرزند امام، حاج آقا مصطفي نيز به همان تبعيدگاه فرستاده شد.
▫       11 ماه بعد، امام از تركيه به عراق منتقل شدند و 13 سال و 5 ماه در آن كشور بسر بردند.
 
و: از فرجام كاپيتولاسيون تا آغاز بحران 
▫       با دريافت خبر تبعيد امام، مردم دست به اعتصاب و تظاهرات زدند.
▫       مراجع و علماي ايران با صدور تلگراف و اعلاميه، ضمن تقبيح تبعيد امام، پشتيباني خود را از اهداف ايشان اعلام داشتند.
▫       در اول بهمن 1343، حسنعلي منصور، نخست وزير توسط محمد بخارايي، يكي از اعضاي هيئت موتلفه اسلامي به اتهام تهيه و تصويب لايحه كاپيتولاسيون ترور و بقتل رسيد. حكم ترور وي توسط آيت الله ميلاني در مشهد تائيد شده بود.
▫       در 21 فروردين 1344، حمله مسلحانه به شاه در كاخ مرمر توسط رضا شمس آبادي، يكي از هواداران امام انجام شد، اما شاه جان سالم بدر برد.
▫       در پس از تبعيد امام، برخي از كساني كه اميد به پيروزي نهضت داشتند و آن را نيافتند، در فكر راه هاي ديگري براي مبارزه با رژيم افتادند. گروه هاي مسلح اسلامي تشكيل شد. علاوه بر هيئت موتلفه اسلامي به مسئوليت حبيب الله عسگر اولادي، حاج صادق اماني و مهدي عراقي، حزب ملل اسلامي نيز توسط حجت الاسلام محمد جواد حجتي كرماني و سيد كاظم موسوي بجنوردي تشكيل شد كه در 24 مهر 1344 توسط ساواك كشف و متلاشي گرديد.
▫       سازمان هاي ديگري نيز همچون سازمان مجاهدين خلق ايران توسط محمد حنيف نژاد، سعيد محسن و علي اصغر بديع زادگان در سال 1344 تشكيل گرديد. همچنين جبهه آزادي بخش ملي ايران (جاما)، توسط حبيب الله پيمان و دكتر كاظم سامي تشكيل شد. سازمان چريكهاي فدايي خلق نيز از تلفيق دو گروه چريكي ماركسيست برهبري بيژن جزني و مسعود احمدزاده در 1349 تشكيل شد و در فروردين 1350 اعلام موجوديت نمودند.
▫       امام در دوره اي كه در عراق بودند، ابتدا تلاش براي تغيير دادن طرز تلقي سنتي حوزه علميه نجف از اسلام داشتند و تلاش براي آشنا ساختن طلاب به ابعاد اجتماعي، سياسي و حكومتي اسلام را در برنامه خود قرار دادند.
▫       امام به مناسبت هاي ديگر از جمله جنگ اعراب و اسرائيل خرداد ماه 1346 (ژوئن 1967)، برگزاري جشن هاي 2500 ساله شاهنشاهي مهر ماه 1350، جشن هاي پنجاهمين سال شاهنشاهي پهلوي 1355 و جشن هنر شيراز در سال 1356 اطلاعيه هاي متعددي صادر نمودند كه در ايران در سطح گسترده اي نشر و توزيع شد.
▫       امام  در بهمن 1348، 13 سخنراني در مورد ولايت فقيه نمودند كه اين سخنان بازتاب وسيعي در آن روز داشت. اين مجموعه، دكترين سياسي امام براي تشكيل حكومت اسلامي را نشان مي دهد.
 
ز: آغاز بحران 56 تا پيروزي انقلاب اسلامي
▫       از 1350 در حاليكه دولت بخاطر بالا رفتن قيمت نفت داراي درآمد و نهايتا قدرت بيشتري شد، اما در عين حال از آزادي خبري نبوده و هرگونه فعاليت اجتماعي با شدت تمام سركوب مي شد.
▫       دو حزب فرمايشي ايران نوين و مردم در سال 1350 در آخرين انتخابات مجلس قبل از انحلال شركت كردند. در 1353، حزب رستاخيز تشكيل شده و هر دو حزب موصوف منحل شدند. امام خميني اين حزب را تحريم نمودند.
▫       گروه هاي زيرزميني، طي جنگ و گريزها بارها پاسگاه هاي پليس را مورد حمله قرارداده و خود نيز كشته مي شدند. حمله به پاسگاه سياهكل (1349)، پاسگاه پليس قلهك (1350)، كشته شدن سپهبد فرسيو دادستان ارتش (1350)، يك سرمايه دار بنام فاتح (1353)، فرمانده گارد دانشگاه صنعتي (1354)، كشته شدن تعدادي از آمريكائي ها از جمله سرهنگ لوئيس هاوكينز (1352)، دو سرهنگ نيروي هوايي (1354)، سه مستشار نظامي آمريكا (1355) از جمله فعاليت هاي گروه هايي بود كه به مشي مسلحانه براي مبارزه با رژيم روي آورده بودند.
▫       دفاعيات خسرو گلسرخي در بهمن 1352 در دادگاه و در پس از دستگيري وي به اتهام تلاش براي قتل فرح پهلوي، عكس العمل شديدي عليه رژيم در افكار عمومي داشت.
▫       امام خميني از تبعيد عراق با نوشته ها، گفته ها و پيام ها مردم را به مقاومت هرچه بيشتر وا مي داشت.
▫       از سال 1973 (1352)، تهران مقر اداره مركزي سيا در خاورميانه گرديد و از همان سال ريچارد هلمز رئيس پيشين سيا سفير آمريكا در تهران گرديد.
▫       در 1355، دوره چهارساله جرالد فورد رئيس جمهور آمريكا از حزب جمهوري خواه پايان يافت. در دوره رقابت انتخاباتي رقيبش از حزب دمكرات يعني جيمي كارتر به موضوع حقوق بشر توجه ويژه نمود.
▫       شاه در انتخابات آمريكا از كانديداي جمهوري خواهان حمايت مالي نمود، اما كارتر در انتخابات آمريكا برنده شد. 
▫       در شهريور 1354، شاه در مراسم افتتاح مجلس از نمايندگان خواست تا فرهنگ ايراني را از عوامل بيگانه اي كه در اين فرهنگ راه يافته نجات دهند. مجلس شوراي ملي و سنا در يك اجلاس مشترك در پايان 1354 تصويب كردند كه مبدا تاريخ به آغاز سلطنت كورش بنيانگذار شاهنشاهي هخامنشي انتقال يافته و آغاز سلطنت محمد رضا پهلوي را كه مصادف با 1320 هجري شمسي بود، به سال 2500 شاهنشاهي تغيير دادند.
▫       درباره زمان شروع بحراني كه سرانجام به انقلاب اسلامي منجر گرديد توافقي به چشم نمي خورد. اما مجموعه تحولاتي كه در سال 1356 اتفاق افتاد عبارتند از
-در فروردين 1356، زندانيان سياسي در زندان ها به اعتصاب غذادست زدند.
-در خرداد 1356، دكتر علي شريعتي پس از تحمل سالها زندان در ايران، در لندن درگذشت.
-در خرداد، سه تن از رهبران جبهه ملي نامه سرگشاده اي خطاب به شاه انتشار دادند.
-جمشيد آموزگار، نخست وزير در شهريور 1356 قول داد كه دولت به آزادي بيان و قلم ارج نهد.
-كانون نويسندگان ايران در مهر 1356 شب هاي شعري در انجمن ايران و آلمان به مدت ده شب ترتيب داد. اين گروه سپس در آبان 1356 در دانشگاه صنعتي جلسات سخنراني تشكيل داد.
-شاه در آبان به آمريكا رفت تا با رئيس جمهور جديد آمريكا ملاقات نمايد. تظاهرات ايرانيان مقيم آمريكا در مخالفت با شاه و مداخله پليس به نفع شاه تمام نشد.
-درآبان 1356، سيد مصطفي خميني فرزند امام بصورت مشكوكي در نجف درگذشت. مجالس ترحيم او در ايران، همراه با تجليل گسترده از امام خميني و همراهي با مبارزات او گرديد.
-و بالاخره در 17 دي ماه 1356، مقاله اي در روزنامه اطلاعات به امضاي مستعار احمد رشيدي مطلق و تحت عنوان "ايران و استعمار سرخ و سياه" منتشر شد. اين مقاله به تمجيد از اصلاحات ارضي و انقلاب شاه و ملت پرداخته و مخالفان انقلاب را حزب توده و مالكان بزرگ دانسته و نهايتا با بكار بردن القاب زشت در مورد امام خميني ايشان را بعنوان همكار خوانين مورد اهانت قرار داده بود.
▫       اولين بازتاب انتشار اين مقاله، در قم در 19 دي ماه 1356 شكل گرفت و مردم در حاليكه شعار عليه حكومت مي دادند، نمايندگي روزنامه اطلاعات و حزب رستاخيز را به آتش كشيدند. ارتش به مردم حمله كرد و تعدادي از مدرسان حوزه علميه كه از شاگردان امام بودند به نقاط مختلف تبعيد شدند.
▫       در 29 بهمن در تبريز در جريان بزرگداشت چهلم شهداي قم، مردم از مسجد بيرون ريختند و سينماها، مشروب فروشي ها و مقر حزب رستاخيز به آتش كشيده شد. ارتش به مردم حمله كرد و ده ها نفر شهيد شدند.
▫       در اربعين شهداي تبريز، در 9 و 10 فروردين 1357 در يزد مجددا اعتراض به رژيم در سطح وسيع انجام گرفت.
▫       در 27 مرداد، شاه تظاهرات مردم را در نطق تلويزيوني خود محكوم كرد و از تمدن بزرگ خود (شاه) در برابر وحشت بزرگ ديگران (احتمالا امام) سخن گفت.
▫       در 28 مرداد سينما ركس آبادان آتش گرفت و بين 400 تا 700 نفر در ميان آتش كشته شدند. انگشت اتهام اوليه دولت به مخالفان نشانه رفت و سعي كرد كه اين اقدام را در راستاي همان وحشت بزرگ كه شاه سخن گفته بود، توجيه نمايد. اما بررسي هاي بعدي نشان داد كه درب هاي خروجي سينما از قبل قفل بودند، نبودن آب در شيرهاي آتش نشاني و توضيحات كارشناسان در مورد كيفيت مواد آتش زا مردم را متقاعد نمود كه اين كار توسط ساواك طراحي و اجرا شده است.
▫       پس از فاجعه سينما ركس دولت آموزگار سقوط كرد.
▫       در 21 رمضان (2 شهريور 1357) مردم برخي از شهرها به تظاهرات عليه حكومت پرداختند.
▫       پس از نماز عيد فطر در 13 شهريور، با سازماندهي روحانيت مبارز تهران، يك راهپيمايي از تپه هاي قيطريه به سمت جنوب خيابان شريعتي برگزار گرديد. در اين راهپيمايي، نيروهاي امنيتي و انتظامي غافلگير شدند. 
▫       در 16شهريور روحانيت مبارز تهران مجددا مردم را به راهپيمايي دعوت نمود. پس از اطلاع يافتن از تصميم شاه مبني بر استفاده از ارتش براي سركوبي مردم، اين جامعه طي اطلاعيه اي از مردم خواست كه در تظاهرات شركت ننمايند. اما سيل عظيم مردم از گوشه هاي شهر براه افتاد و در ميدان آزادي به هم پيوست. در قطعنامه پاياني اين راهپيمايي كه توسط آيت الله شهيد بهشتي قرائت گرديد بر رهبري امام در نهضت مردم ايران تاكيد شد. عليرغم تكرار اين موضوع كه راه پيمايي ديگري در فرداي آن روز يعني جمعه 17 شهريور نخواهد بود، اما در ميان مردم اين شعار تكرار مي شد: فردا صبح، 8 صبح، ميدان شهدا
▫       در ساعت 6 بامداد 17 شهريور، رژيم مقررات حكومت نظامي به مدت 6 ماه در شهرهاي تهران، قم، تبريز، مشهد، اصفهان، شيراز، آبادان، اهواز، قزوين، كازرون، جهرم و كرج برقرار كرد. از ساعت 8 صبح مردمي كه براي شركت در تظاهرات به ميدان شهدا (ژاله) آمده بودند، به گلوله بسته شدند و تعدادي از مردم شهيد شدند.
▫       با دستگيري برخي از رهبران روحاني و پنهان شدن برخي ديگر از چهره هاي مذهبي و روحاني، تا چند هفته آثار ياس و نااميدي از يك قيام مردمي در ميان جامعه شكل گرفت. در اين ميان نظر برخي از چهره هاي سياسي روي آوردن به تشكيل گروه هاي مسلح و مقابله با نظام بصورت مسلحانه بود. امام خميني اين تغيير روش را نپذيرفتند.
▫       اعتصاب در صنعت نفت ايران -جايي كه براي نظام پادشاهي بعلت تامين بودجه حياتي بود- از 19 شهريور و از پالايشگاه تهران آغاز شد. دو هفته بعد دامنه اعتصابات به حنوب و پالايشگاه آبادان رسيد.
▫       موج دوم اعتصاب از 28 شهريور 1357، راه آهن، شبكه آب و برق، و بانك ملي را فرا گرفت. موج سوم در 15 مهر با اعتصاب سراسري دانشگاهيان و فرهنگيان به اوج خود رسيد.
▫       در مهرماه و در طي مراسم چهلم شهداي جمعه سياه، وابستگان رژيم به مسجد جامع كرمان يورش بردند و بخشي از مسجد را خراب نمودند.
▫       در همين ماه دولت جديد عراق به رهبري صدام حسين از امام خميني خواست كه يا فعاليت هاي سياسي خود را پايان داده و يا خاك آن كشور را ترك گويد. امام ابتدا به سمت كويت رفتند و پس از امتناع اين كشور از پذيرفتن ايشان، بسوي پاريس پرواز نمودند. در پاريس، امكانات ارتباط با تهران و اتصال به رسانه ها بيشتر مهيا بود.
▫       در 13 آبان بخون كشيده شدن اجتماع دانشجويان و دانش آموزان توسط نيروهاي سركوبگر رژيم در دانشگاه تهران، باعث گرديد تا ده ها تن شهيد و مجروح گردند.
▫       كارگزاران رژيم شاه بتدريج مي خواستند كه خدمت امام برسند. امام شرط ملاقات اينگونه افراد را اعلام استعفاي علني از سمت ها و مسئوليت هاي دولتي دانستند.
▫       راه پيمايي هاي تاسوعا و عاشورا در زماني كه دولت نظامي بر سركار بود، اتفاق افتاد كه بزرگترين راه پيمايي ها در تاريخ ايران بود.
▫       13 دي رابرت هويزر، ژنرال آمريكايي به نمايندگي از طرف دولت آمريكا به ايران آمد. طرح او بعدا مشخص گرديد: شاپور بختيار كه بظاهر چهره اي ملي داشت، به نخست وزيري منصوب شد. شوراي سلطنت تشكيل گرديد و شاه در 26 دي ماه بظاهر براي معالجه رهسپار خارج از كشور شد.
▫       شوراي انقلاب توسط امام خميني شكل گرفت.
▫       عده اي از روحانيون تهران و قم در مسجد دانشگاه تهران بعنوان اعتراض به دولت براي اجازه ندادن به باز شدن فرودگاه براي ورود حضرت امام تحصن نمودند.
▫       در 12 بهمن امام با استقبال بي نظير مردم وارد كشور شدند.
▫       در 16 بهمن، امام حكم نخست وزيري مهندس مهدي بازرگان را صادر كردند.
▫       19 بهمن، جمعي از همافران نيروي هوايي ارتش با امام بيعت نمودند.
▫       در 21 بهمن، امام به مردم دستور دادند كه با ناديده گرفتن مقررات حكومت نظامي در خيابانها حضور داشته باشند.
▫       22 بهمن، دولت بختيار فروپاشيد.
 
2-واكنش قدرت هاي بزرگ در قبال انقلاب اسلامي
▫       استراتژي آمريكا در منطقه خاورميانه در پس از جنگ جهاني دوم چند جنبه داشت:
-تحكيم سلطه آمريكا
-دسترسي به منابع نفتي خليج فارس
-جلوگيري از توسعه طلبي شوروي
-حمايت از امنيت اسرائيل
▫        براي تحقق چنين اهدافي دو كشور در خليج فارس، پايه هاي سياست گذاري آمريكا را تشكيل مي دادند: ايران و عربستان سعودي
▫       در برابر تحولات ايران در سالهاي 1356 و 57، آمريكا در عين حال كه مي خواست از شاه حمايت كرده و راه را براي بروز هرگونه انقلابي بسته نگاه دارد، همزمان اطلاعات و تحليل هاي مقامات واشنگتن در مورد ايران، نادرست و ناقص بود. دو دستگي مابين مقامات وزارت خارجه و شوراي امنيت ملي آمريكا نيز به بي برنامگي آمريكا در برابر ايران مي افزود.
▫       شوروي ها تا سالها مبارزه عليه رژيم پهلوي را به زمينداران و فئودال ها نسبت مي دادند، اما در پائيز 1357 به تدريج نشانه هاي كمتر شدن حمايت كرملين از شاه آشكار شد. آنان شاه را به خود كامگي و بلند پروازي متهم نمودند و حزب توده ايران را به تجديد سازمان فرا خواندند.
▫       چين نيز تا اخرين لحظه از شاه حمايت كرد.
 
3-ويژگي ها و اقدامات حكومت
        الف: سرشت و اقدامات سياسي حكومت پهلوي
             1-پايه هاي اقتدار سلطنت پهلوي: حــكومت پهلوي در بعد داخلي بر پنج
                ستون عمده قرار گرفته بود: نيروهاي مسلح، ساواك، دربار، ديوان سالاري
                و حزب رستاخيز
▫       نيروهاي مسلح: حكومت ايران نمونه اي از يك ديكتاتوري نظامي بود. نيروهاي مسلح و واحدهاي امنيتي عمده ترين نهاد حافظ نظام بودند. ارتش بدليل نقش ويژه در كودتاي 28 مرداد، وظايـــف عمده اي در زندگي اقتصادي و اجتماعي ايران داشت. شاه بر ارتش كنترل داشت. او با تشكيل سازمان بازرسي شاهنشاهي، سرسپردگي ارتش را همواره تعقيب مي نمود و همچنين واحد اطلاعات نظامي به نام ركن 2 هرگونه تحرك در داخل ارتش را سركوب مي كرد. دادگاه هاي نظامي نيز وظيفه محاكمات سياسي را به عهده داشتند. ارتش همچنين در بخش اقتصادي فعال بود. بخش مهمي از بودجه دولت صرف ارتش مي گشت. مثلا در سال 1353، 32% كل بودجه به ارتش تعلق داشت. بخشي از نيروي شاغل كشور جذب نيروهاي مسلح مي گشتند. برخي از صنايع مانند توليد وسائط نقليه، نساجي، مهمات و ديگر تداركات ارتش توسط خود ارتش تاسيس گرديد. در كشاورزي، ايجاد مزارع نمونه توسط ارتش صورت گرفت. ايجاد هر پايگاه نظامي جديد بصورت مستقيم در وضعيت اقتصادي منطقه تاثير مي گذارد.
▫       ساواك: سازمان اطلاعات و امنيت كشور از اواخر 1335 كار خود را آغاز نمود. رئيس ساواك عنوان معاون نخست وزير را داشته و رئيس آن را شاه منصوب مي نمود. در شكل گيري ساواك آمريكا و اسرائيل نقشي عمده داشتند. وظائف اين سازمان جمع آوري و كسب اطلاعات لازم براي حفظ امنيت ملي، كشف جاسوسي و كسب اطلاعات در باره افرادي كه قوانين مربوط به اقدامات ضد سلطنت، مخالفت مسلحانه، جنايات نظامي و حمله به شاه را نقض كرده باشند. به تدريج از سال 42 تا 57، نقش مستقيم بدنه ارتش در كنترل سياسي جامعه كاهش يافته و بخش هاي مشخص همچون دژباني، گارد شاهنشاهي، شهرباني، ژاندارمري، ساواك، ركن 2 و دفتر ويژه نظامي مسئوليت گرفتند. از سال 1350، شهرباني، ژاندارمري و ساواك يك كميته مشترك ضد خرابكاري تشكيل دادند. از آن پس بصورت دائمي در اذهان مردم ترس از دستگيري بخاطر مخالفت با شاه را القا مي نمود. القاي ترس مفرط به تنفر عمومي از ساواك انجاميد. بخصوص آنكه به تدريج اعمال ساواك در شكنجه نمودن و كشتن مخالفان آشكار گرديد. هر 4 تن روساي ساواك از ابتدا تا انتهاي كار اين سازمان كشته شدند. يك نفر يعني تيمور بختيار توسط نيروهاي شاه (1340) و سه تن ديگر يعني پاكروان، نصيري و مقدم توسط دادگاه هاي انقلابي در پس از پيروزي انقلاب اسلامي به اعدام محكوم شدند.
▫       دربار: در برگيرنده فرزندان رضاشاه، همسران و فرزندان آنها، ملكه و مادرش مي گرديد. بخش اعظم درباريان در فعاليت هاي اقتصادي دست داشتند. دارايي هاي دربار از 4 راه بدست مي آمد: اراضي كشاورزي كه توسط صاحبان آنها مكانيزه شده بود. پول نفت كه بخشي از آن به نهادهاي مرتبط با دربار واريز مي گرديد. همچنين تجارت كه با استفاده از وام هاي دولتي، درباريان سرمايه گذاري هاي گسترده اي در بخش خصوصي انجام مي دادند. بنياد پهلوي نيز سالانه 40 ميليون دلار كمك مالي دريافت مي كرد.
▫       ديوان سالاري: دولت در دوره آخر زمامداري محمد رضا پهلوي بشدت فربه گرديد. ظرف 14 سال، ديوان سالاري دولتي از 12 وزير و 150 هزار كارمند به 19 وزير و بيش از 340 هزار كارمند رسيد. شمار استان ها از 10 به 32 استان رسيد.
▫       حزب رستاخيز: ابتدا شاه به نظام دو حزبي كه هر دو حزب به او وفادار باشند معتقد بود، اما در سال 1353 هر دو حزب ايران نوين و مردم را منحل نموده و حزب رستاخيز را بعنوان تنها حزب فراگير اعلام نمود. اين حزب به سرعت بدنبال پذيرش اعضا براي ايجاد يك سازمان گسترده براي جايگزيني دولت تك حزبي بجاي ديكتاتوري نظامي بود.
   
  2-روش هاي استفاده نادرست شاه از قدرت: در زمان شاه تصميمات مهم مانند انتصاب و بركناري نخست وزير، وزرا، استانداران و فرماندهان نظامي بوسيله او گرفته مي شد. در عين حال زماني كه او نياز به تغيير داشت، گناه بي كفايتي و عدم مديريت را به گردن نخست وزير و يا وزرا مي انداخت و با زنداني نمودن آنها سعي در مبرا نمودن خود از رفتارهاي نادرست داشت.
 
   3-استخدام و كنترل نخبگان: در زمان محمد رضا شاه، حدود 40 خانواده ويژه كه از نظر سياسي و اقتصادي نيرومند بودند وجود داشت. روش هاي كنترل نخبگان شامل مجازات براي نخبگان خطاكار، تغيير متناوب افراد براي جلوگيري از بروز حمايت از آنان در جامعه، ايجاد تفرقه مابين آنها و عدم امنيت شغلي براي آنان بود.
 
   4-روابط خارجي: مهمترين ويژگي حكومت پهلوي وابستگي آن به بيگانگان بود.
o      رژيم شاه عميقا در جنبه هاي مختلف سياسي، اقتصادي و نظامي به آمريكا و ساير كشورهاي غربي پيوند خورده بود.
o      آمريكا در پس از جنگ جهاني دوم و تشديد جنگ سرد مابين آمريكا و شوروي، كمك هاي سياسي، نظامي و اقتصادي خود را به سوي ايران روانه ساخت.
o      پيمان نظامي آمريكا و ايران در 1326 (1947) براي رشد كارآيي ارتش ايران، و ورود ايران به پيمان بغداد كه يك پيمان نظامي مابين آمريكا، انگلستان، افغانستان، عراق و تركيه بود از جمله فعاليت هاي همگرايانه ايران و آمريكا بود.
o      ايران با پاكستان، تركيه، انگلستان و آمريكا در 1334(1955)، سازمان پيمان مركزي (سنتو) را بوجود آورد كه براي دفاع از سه كشور تركيه، پاكستان و تركيه در برابر اقدامات شوروي بود.
o      بر اساس دكترين نيكسون، ايران به ژاندارم منطقه تبديل شد. بر اساس اين دكترين بهره گيري از قدرت هاي منطقه اي براي حمايت از منافع آمريكا در برابر تهديد شوروي ايران را به مهمترين پايه سياست هاي آمريكا در خليج فارس تبديل نمود.
o      تصويب و اجراي طرح مصونيت قضايي اتباع آمريكايي در ايران، ورود هزاران متخصص نظامي آمريكايي و سلطه آنها بر ارتش ايران، مداخله ارتش ايران در استان ظفار عمان، ارسال تجهيزات نظامي از سوي ايران به مراكش، اردن و زئير، درگيري نظامي ايران در سومالي، تامين سوخت اسرائيل، همكاري با رژيم نژادپرست آفريقاي جنوبي و... بخش هايي از همكاري ايران در جهت حفظ منافع آمريكا در جهان بود.
 
     ب: سياست ها و اقدامات فرهنگي حكومت        
▫       با روي كار آمدن رضا شاه، مبارزه با مذهب و شعائر آن جزو اصول رسمي حكومتي شد. كشف حجاب و ممنوع كردن پوشيدن لباس بومي و ممانعت از برگزاري مراسم مذهبي از جمله اين فعاليت ها بود.
▫        اقدامات ضد مذهبي در دوره محمد رضا نيز در قابل فعاليت هايي نظير تلاش حزب رستاخيز براي نشان دادن شاه همچون رهبر معنوي، تغيير مبداء تقويم تاريخ از هجرت رسول گرامي به پادشاهي 2500 ساله، گسترش مراكز فساد و جذب و تشويق فعاليت هاي مبتذل مانند آنچه كه در جشن هنر شيراز و در كيش انجام مي پذيرفت.
 
 ج: سياست ها و اقدامات اقتصادي حكومت
▫        ايران كشوري كم آب است كه 55% آن را سرزمين هاي خشك و غير قابل استفاده، 30% جنگل و مرتع و 12% قابل زراعت تشكيل مي دهد. در آن زمان تنها در 6% اراضي ايران  بطور دائم كشت مي شد.
▫       تا قبل از اصلاحات ارضي، بدليل تسلط ارباب بر 4 عامل از 5 عامل زمين، آب، حيوان، بذر و نيروي كار، 80% از محصول به ارباب تخصيص مي يافت.
▫       ايران تا سال هاي آغازين دهه 1340 در مواد غذايي خودكفا بود. تغيير شيوه زندگي قبائل كوچ نشين، بالا رفتن مصرف مواد غذايي در سايه افزايش بهاي نفت و مهاجرت گسترده روستائيان به شهرها موجب وابستگي كشور به واردات شد.
▫       اصلاحات ارضي نتوانست در بازدهي و ازدياد توليد كشاورزي در ايران موثر افتد، هرچند كه از لحاظ سياسي توانست نفود مالكان عمده را كم نمايد.
▫       در بخش صنعت، عليرغم ازدياد درآمدهاي دولت بدليل بالا رفتن قيمت نفت، توسعه صنعتي به معناي واقعي كلمه انجام نپذيرفت.
 


منابع :


 
طراحی سایت : سایت سازان