میهن داک - میهن داکیومنت

مقاله اهداف تعليم و تربيت از ديدگاه


کد محصول : 10001850 نوع فایل : word تعداد صفحات : 28 صفحه قیمت محصول : رایگان تعداد بازدید 877

دانلودرایگان فایل رمز فایل : m3d1850

فهرست مطالب و صفحات نخست


اهداف تعليم و تربيت از ديدگاه

فهرست مطالب
مقدمه
اهداف تعليم و تربيت از ديدگاه
الف ) فارابي
ب ) قاسبي
ج ) ابن سحنون
مبناي تعيين اهداف تعليم و تربيت
الف ) مبناي علمي
ب ) مبناي فلسفه
1) معرفت شناسي
2) هستي شناسي
3) ارزش شناسي
ج ) مبناي ديني
اهداف تربيتي از ديدگاه اسلام
اهداف نمائي
اهداف جزئي
روش‌هاي تعليم و تربيت
الف ) روش هاي تربيت مقربي
ب ) روش‌هاي خودسازي
ج ) روش‌هاي تربيت در اسلام
د ) روش‌هاي تعليم و تربيت از ديدگاه ابن خلدون
آداب و وظايف ويژه معلم با دانش آموزان
آداب و وظايف معلم در امر تدريس و جلسه درس
چكيده
منابع
 
اهداف تعليم و تربيت از ديدگاه فارابي
بدين ترتيب مي‌توان اهداف تعليم و تربيت در نزد فارابي را بيان كرد
الف ) آموزش عقايد صحيح و تقويت اعتقاد به آنها. عقايدي همچون اعتقاد به خدا، عقل فعال، جهان آخرت، سعادت و راه وصول به آن از طريق شناخت افعال و اعمالي كه به سعادت منتهي مي‌شود.
ب ) آموزش مهارتهاي لازم براي تصدي وظيفه در مدينه فاضله
ج ) ترغيب و تشويق افراد براي عمل بر طبق عقايد صحيح
د ) ترغيب و تشويق افراد براي انجام وظايف مدني (دفتر همكاري حوزه و دانشگاه 1377)
ب ) اهداف تعليم و تربيت از ديدگاه قابسي
از ديدگاه او هدف تعليم و تربيت كاملاً ديني است او فصل اول كتابش را با مباحث مهم ديني آغاز كرده است و او اين هدف ديني را دو بعد اعتقادي و رفتاري (عملي) و با عناوين ايمان – اسلام، استقامت و ... تبيين مي‌كند او در بعد اعتقادي هدف تعليم و تربيت را ايمان مي‌داند.
ج ) اهداف تعليم و تربيت از ديدگاه ابن سحنون
در نوشته‌هاي ابن سحنون هدف از تعليم و تربيت امري واضح تلقي شده است و اين اهداف ناظر بر تربيت ديني است.
1)    بايد فرزندان جامعه كه در سنين تحصيل‌اند با سواد شوند تا به تدريج جامعه از امي بودن نجات يابد و اين امري است كه كه مطلوب عقلا و شارع است او سوادآموزي را رديف نيازها و مسائل ضروري جامعه به حساب آورده
2)    يكي ديگر از اهداف آن يادگيري قرآن و آشنا شدن با آن است زيرا با فرامين قرآن مي‌توان از قوانين الهي در زندگي دنيوي استفاده كرد  و با بهره مندي از رحمت خاص الهي راه ترقي و كمال را پيدا كرد و به سوي هدف غايي رهسپار شد همانطور كه پيامبر فرمودند برترين شما كسي است كه قرآن بياموزد و آن را  فرا دهد ابن سحنون معتقد است كه با كمك قرآن مي‌توان از نردبان كمال براي رسيدن به هدف نهايي صعود كرد.
3)    در نظر او بايد به دانش آموزان آداب و سنن ديني آموخت و آنان را بر اساس فرهنگ ديني تربيت كرد و با تقويت گرايش‌هاي معنوي آنان را به دين متعهد ساخت (دفتر حوزه و دانشگاه زير نظر اعرافي 1377)
مبناي تعيين اهداف تعليم و تربيت
يكي از مسائل مهم در برنامه‌هاي تربيتي تعيين اهداف تربيتي است توجه به نيازهاي انسان همواره منبعي مهم و بلكه تنها منبع براي انتخاب و گزينش اهداف تربيتي بوده منابعي كه در شناخت اين نيازها موثر اند سه دسته‌اند. علم و فلسفه و دين. هر يك از اين سه منبع مي‌تواند مبنايي براي گزينش اهداف تربيتي و رفع نيازهاي انسان باشد البته شناخت استعدادهاي آدمي مستلزم بهره گيري از سه منبع است (دفتر همكاري حوزه و دانشگاه 1376)
علم با مرزهاي تجربه مادي محصور شده و مسائلي چون هستي شناسي و ارزش شناسي، معرفت شناسي از قلمرو او بيرون است از اين رو تأمين نيازهاي اوليه به وسيله يافته‌هاي علمي، شرط ارتقاء به مراتب بالاتر و رفع نيازهاي مهم‌تر به كمك فلسفه و دين است و بدون استفاده از دستاوردهاي علمي زمينه‌هاي لازم را براي دستيابي به اهداف ناظر بر نيازهاي فلسفي و ديني فراهم نمي‌شود علومي كه به طور مستقيم در يافتن اهداف تربيتي مورد استفاده قرار مي‌گيرند علومي هستند كه درباره نيازهاي جسمي و رواني انسان بحث مي‌كنند.
ب ) مبناي فلسفي
فلسفه يك ويژگي مشخص دارد و آن تجزيه و تحليل مسائلي است كه اثبات آنها به كمك علم و روش‌هاي آزمايشي و تجربي امكان پذير نيست. و شيوه‌اي است تعقلي و فيلسوفان همواره با مطالعه انتقادي و دقيق مي‌كوشند تا عقايد آدميان را درباره كل جهان و از جمله انسان ارزشيابي كنند.
فلاسفه اساسي ترين نقش را در تدوين مكاتب تربيتي ايفا كرده‌اند و چنانچه از نظر فلسفي ديدگاه ما نسبت به مفاهيمي چون جهان، طبيعت و انسان روشن نشده باشد نمي‌توانيم يك مكتب تربيتي را پايگذاري كرده و اهداف خاصي را براي تربيت جستجو كنيم از اين رو مي‌توان مباني فلسفي، تعيين اهداف تربيتي را در اين قالب‌ها خلاصه كرد. (دفتر حوزه و دانشگاه 13769
1-    معرفت شناسي
يكي از مباحث مهمي كه به روش فلسفي بررسي مي‌شود معرفت شناسي (شناخت شناسي) است. برخي از مطالبي كه در اين قالب مورد بررسي دقيق قرار مي‌گيرند عبارتند از اينكه آيا وراي ذهن آدمي واقعيتي وجود دارد؟ آيا مي‌توان واقعيت را همانطور كه در خارج از ذهن وجود دارد شناخت؟ آيا افراد مي‌توانند يافته‌هاي خود را به ديگران انتقال دهند؟ پاسخ به اين پرسش‌ها راهگشاي حل اكثر مسائل تربيتي است زيرا تعليم و تربيت و آموزش هنگامي نتيجه خواهد داشت كه در پي حل مسائل شناخت شناسي در جايگاهي محكم و مطمئن قرار گيرد نخست بايد اين مساله روشن شود كه زير بناي معرفت بشري جيست؟ بعد از حل مسائل مي‌توان به آموزش پرداخت زيرا مهمترين ركن در تعليم و تربيت، درك و انتقال مفاهيمي است كه از واقعيت‌هاي خارجي ناشي مي‌شود. (دفتر همكاري حوزه 1376)
مي‌توان جان لاك و لايب نيتس را نخستين كساني دانست كه مسائل معرفت شناسي را به طور منظم و مستقل مورد بحث قرار داده‌اند.
پس معرفت شناسي علمي است كه درباره معرفت‌هاي انسان و ارزشيابي انواع  آنها و تعيين معيار صدق و كذب آنها بحث مي‌كند.
معرفت امري ممكن و ترديد ناپذير است و تحقق في الجمله آن بديهي و بي نياز از اثبات آن است آنچه جاي بحث و بررسي دارد مباحثي همچون تعيين قلمرو و معرفت انسان، راه دستيابي به معرفت يقيني و ارزش شناخت و مانند آن است.
در حاليكه سوفيست‌ها امكان دستيابي به هر نوع معرفتي را انكار كرده‌اند دكارت براي مبارزه با شك گرايي، سنگ بناي معرفت را شك ناپذيري خود شك قرار داد و از اين راه وجود شك كننده را اثبات كرد.
بر اساس نگرش انديشمندان اسلامي معرفت‌هاي انسان بر دو دسته‌اند. معرفت‌هاي بدون واسطه (علوم حضوري) و با واسطه (علوم حصولي) همه معرفت‌هاي حضوري خطا ناپذير ولي تنها دسته‌اي از معرفت‌هاي حصولي، خطا ناپذيرند و آن هم عبارتند از بديهيات (حسين زاده 1381)
2- هستي شناسي
سرچشمه بسياري از آرا و اهداف تربيتي، تفكرات فلسفي و هستي شناختي است موضوع هستي شناسي همان ماهيت واقعيت «واقعيت نمايي» است فيلسوفان با نگرشي جامع و كلي به سراسر هستي نظر مي‌كنند و درصدد يك نظام فلسفي مبتني بر آراي هستي شناختي هستند ولي نوع نگرش فيلسوفان متفاوت است برخي با ديدي معنوي به جهان مي‌نگرند. (آرمان گرا) و بعضي واقعيت نهايي را امري مادي مي‌دانند (واقع گرا) و بعضي معتقدند كه جهان هستي نه وابسته به تصور انسان و نه مستقل از آن بلكه واقعيت عبارتست از تعامل ميان انسان و محيط زندگي (عملگرا)
ولي در اسلام جهان شناسي تعيين كننده اهداف غايي تربيتي است و اين هدف غايي را قرب الي الله مي‌دانند پس همانطور كه مي‌بينيم در هر جهان بيني راه و روش خاص براي تعليم و تربيت وجود دارد يا به عبارت ديگر تعليم و تربيت تابعي از جهان شناسي است. (دفتر همكاري حوزه و دانشگاه 1376).
ارزش شناسي
مباني اخلاقي و ارزشي پذيرفته شده در هر فلسفه‌اي در آرا و اهداف تربيتي تأثير مستقيم دارد موضوعاتي از قبيل ثبات يا تغيير ارزش‌ها، جاودانه يا مقطعي بودن آنها و همچنين عيني يا ذهني بودنشان برگرفته از نگرش هستي شناختي فلاسفه است زيرا تلقي شخص انديشمند از ارزش‌ها بستگي به فلسفه عمومي وي خواهد داشت اين تلقي به تناسب در نگرش‌هاي تربيتي تأثير مستقيم دارد و تفاوت آراي ارزش شناختي فلاسفه اثر غير قابل انكاري بر تعيين اهداف تربيتي مي‌گذارد به عنوان مثال ارزش‌ها درمكتب آرمان گرا ماهيتي مطلق و جاودانه و غير قابل تغيير دارد كه يا در وجود خدا يا روح مطلق تجلي مي‌يابد انعكاس اين ديدگاه در فرايند تربيت، آموزش ارزش‌هاي ثابت و پايدار به شاگرد است.
ولي از ديدگاه عمل گرايي ارزش‌ها نسبي است در اين نظام نبايد قوانين كلي و غير قابل تغيير را به كودك آموزش داد بلكه او بايد ياد بگيرد چگونه مي‌تواند با توجه به بهترين نتايج مناسب ترين تصميم را اخذ كند مدرسه بايد درصدد ارائه تجربياتي باشد كه فردد را براي يك زندگي خوب توانا مي‌سازد.
اينك به برخي از مسائل ارزشي و ارتباط آنها با اهداف تعليم و تربيت اشاره مي‌كنيم.
الف ) معيار و ريشه ارزش‌ها چيست. معيار گزينش اهداف تعليم و تربيت را اخلاق و مسائل ارزشي تعيين مي‌كند.
ب ) آيا ارزش‌ها ثابت هستند و با تغيير شرايط اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و سياسي تغيير نمي‌كند يا آنكه نسبي‌اند.
ج ) آيا ارزش‌ها سلسله مراتبي هستند يا نه و كداميك از ارزش‌ها اهميت بيشتري دارند ارزش معنوي يا مادي يا ... » (دفتر همكاري و حوزه 1376)
ج) مباني ديني
وظيفه دين در تعيين اهداف تعليم و تربيت به دنبال آن اهداف تربيتي جهت مي‌دهد كسي كه با ديدي الهي به جهان هستي مي‌نگرد نمي‌تواند در زندگي، رفتاري همچون يك فرد ملحد داشته باشد. (دفتر همكاري حوزه و دانشگاه  1376)
اهداف تربيتي از ديدگاه اسلام
منظور از طبقه بندي اهداف تربيتي در اسلام چيست؟
اصول حاكم بر طبقه بندي اهداف تربيتي در بينش اسلامي چيست؟
همانطور كه مفهوم طبقه بندي برمي‌آيد اين اصطلاح در جايي به كار برده مي‌شود كه :
1)    سلسله مراتب مختلفي داشته باشد و به بيان ديگر وجود مراحلي كه تقدم و تاخر دارند سلسله‌اي تشكيل مي‌دهد كه دستيابي به هر طبقه اين سلسله منوط به گذراندن مرتبه مقدم بر آن است و بدون گذر از مرتبه قبل نيل به مرتبه بالاتر امكان پذير نيست.
2)    هر طبقه از اين سلسله نسبت به طبقه بالاتر ساده است و با دستيابي به مراحل بالاتر پيچيدگي بيشتر مي‌شود.
3)    طبقه بندي اهداف در دين يك طبقه بندي علمي نيست معيار و ملاك طبقه بندي اهداف تربيتي در اسلام ناظر بر خود انسان است (ابوجعفر بهشتي فيضي 1380)
در چارچوب نظام اسلامي اهداف تربيتي به سه طبقه كلي
اهداف غائي
اهداف واسطه‌اي
اهداف جزئي تقسيم كرد هر يك از اين طبقات خود حاوي چند طبقه است كه بدين شرح است.
هدف غائي در تعليم و تربيت :
از نظر اسلام : هدف غائي كه حقيقتي بي نهايت و جامع تمام ارزش‌هاست از ديد اسلام همانا خداوند متعال است اوست كه بي نهايت كامل است اساسا نقش هدف نهايي در مسير زندگي چيزي جز استمرار حضور و احساس خدا نيست از اين رو شايسته است كه خود خدا كه حقيقت ازلي است محور قرار گيرد نه اموري كه به نحوي ما را به او پيوند مي‌دهند مفاهيمي كه حاكي از ارتباط انسان با خداست.
1)    عبوديت : «كسب حيات طيبه و قرب الهي همه از مصاديق سعادت است و عبادت غايت خلقت انسان است و انساني سعادتمند است كه به اين هدف برسد.
2)    قرب : قرب زماني و مكاني نيست بلكه نزديكي و ارتباط روحي و معنوي مراد است ارتباطي كه ريشه در شخصيت و خود انسان دارد و او را حقيقتا به خدا نزديك مي‌كند.
3)    حيات طيبه : اين مفهوم براي بيان چگونگي با خداوند به كار گرفته است.
اهداف واسطه‌اي
يك سري غايت‌هاي كلي است كه براي تبديل شدن به رفتارهاي جزئي بايد مشخص تر شوند اين اهداف نسبت به هدف نهايي وسعت و محدوده كمتري دارند و حد متوسط بين اهداف نهايي و اهداف رفتاري و جزئي‌اند اهداف واسطه‌اي از ديدگاه اسلام را مي‌توان به 4 دسته كلي خلاصه كرد.
الف ) هدف‌هاي تربيتي كه در آنها خدا و حور توجه است.
ب ) هدف‌هاي تربيتي كه در آنها خود فرد محور توجه است
ج ) هدف‌هاي تربيتي كه در آنها ديگران محور توجه‌اند.
د ) هدف‌هاي تربيتي كه در آنها طبيعت محور توجه است (ابوجعفري – بهشتي – فقيهي 1380)
هر يك از اينها به مواردي تقسيم مي‌شود كه در اينجا ذكر آن مجال نمي‌دهد مولوي اهداف غائي را فناء في الله و بقا بالله ذكر كرده و انديشمندان تعليم و تربيت هدف غائي تعليم و تربيت را قرب الهي مي‌دانند و قرب را به قرب وجودي و مكانتي – نه مكاني – تفسير مي‌كنند و اوج كمال انسان را حضور در محضر خداوند مي‌دانند ولي عارفان از اين فراتر رفته و فناء في الله و بقاء الله را از اهداف غايي تعليم و تربيت اسلامي ذكر كرده‌اند. (ابوجعفري – بهشتي – فقيهي 1379)
روش‌هاي تعليم و تربيت
«بخش كاربردي فرآيند تعليم و تربيت شيوه‌ها و روش‌هاي آن است»
روش‌هاي تعليم و تربيت را مي‌توان به دو گروه تقسيم كرد
الف ) روش هاي تربيت  متربي
والدين – معلم – مربي بايد روش‌ها و شيوه‌هاي عملي و اجرايي تربيت بر اساس مباني / اهداف و اصول تعيين شده آشنا باشند تا از ميان آنها روشي را كه با شرايط ويژه متربي سازگار است. برگزينند و در تربيت فرزند – دانش آموز و متربي خويش از ان بهره گيرند مانند روش‌هاي اسوه سازي، مهرورزي ، تشويق، تنبيه، انتقاد و تغافل و ...
ب ) روش‌هاي خود سازي
انسان طالب كمال براي رسيدن به كمال مي‌كوشد با روش‌ها و شيوه‌هاي عملي و اجرايي تهذيب نفس بر اساس مباني و اهداف تعيين شده آشنا شود تا از آن ميان روش برتر را برگزيند و با استفاده از آن روش خود را به كمال معنوي نزديك سازد مانند روش‌هاي پالايش از رزايل – آرايش به فضايل – ذكر و فكر و ... علاوه بر اين چون انسان كمال جوست از آنان كه درجات بيشتري از كمال دارند الگو مي‌گيرد (بهشتي – ابوجعفري – فقيهي)
ج ) روش‌هاي تربيت در اسلام
مراد از روش‌ راه و طريقه‌اي است كه ميان اصل و هدف امتداد دارد و عمل تربيتي را منظم مي‌كند و به هدف مي‌رساند خواجه نصير الدين طوسي در روش تعليم و تربيت مي‌گويد كه اولا بايد به طبيعت كودك پي برد و استعدادهاي او را كشف كرد
ثانياً : از راه تكرار و تذكر متواتر درس را ملكه او كرد تا از آفت نسيان محفوظ بماند هرگاه كودك از انجام وظايف ديني امتناع كرد و افعال قبيحه از او ديده شد و به ديگران زيان رساند بايد او را مواخذه كرد و بالاخره بايد كودك را عادت به سختي داد (احمدي 1368) دكتر شريعتمداري براي تربيت اسلامي روش‌هاي زير را ارائه مي‌دهد.
1)    تلفيث علم و عمل
2)    توام ساختن ايمان و عمل
3)    تربيت عملي
4)    روش عقلاني
5)    جهاد
6)    امر به معروف و نهي از منكر
7)    پاداش و تنبيه
8)    توبه
9)    پند و اندرز
10)    تربيت از طريق ذكر مثال
11)    تربيت از طريق قصه وسرگذشت اقوام
در اسلام روش‌هاي تربيتي را به صورت زير ارائه نموده است.
1-    ايجاد زمينه سالم براي تربيت
2-    داشتن اسوه و سرمشق براي تربيت
3-    تعليم و تربيت
4-    تمرين و تكرار
5-    مشاهده و تجربه و تعقل
6-    موعظه نصيحت و امر به معروف
7-    نهي از منكر مبارزه با انحرافات
8-    برقراري ثواب و عقاب براي اعمال
9-    ايجاد محيط مساعد تربيتي
10-    بيان قصص انبياء
11-    ذكر مثال و تشبه معقول به محسوس
12-    دعا و نيايش
13-    توبه و بازگشت
14-    برقراري يك نظام اسلامي براي اجرا و تداوم تربيت
تعليم و تربيت دو وسيله مهم تربيت اند انسان يا راه و رسم زندگي را ياد مي‌گيرد و بايد به او ياد داد اگر انسان چيزي را نداند چگونه مي‌تواند عمل كند جهل و ناداني باعث اشتباه و گمراهي مي‌شود ناداني آنقدر مذموم است كه خود جاهل هم از آن متنفر است تعليم در اسلام از مسجد آغاز شد.
مردم در مسجد پيامبر به طور آزاد و غير رسمي حلقه مي‌زدند و به آيات و احاديث گوش مي‌دادند و به بحث مي‌پرداختند و آزادانه سوال مي‌كردند به تدريج سنت بحث و درس گسترش يافت و در عصر امام صادق مسجد به صورت دانشگاه بزرگ درآمد و قريب به چهار هزار شاگرد در آن آموزش يافتند و همه علوم در آنجا تدريس مي شد و رفته رفته حوزه هاي درسي تشكيل گرديد.
امام سجاد به بيان حقوقي كه معلم بر دانش آموز دارد مي پردازد و مي فرمايد در روش آموزش بايد به نكات زير مربي توجه داشته باشد.
1)    از سخت گيري بايد اجتناب كرد و از هر گونه شدت علم بپرهيزد.
2)    از تنبيه بدني بايد دوري كردي اسلام آموزش و پرورش را بر محور دوستي و دلسوزي قرار دهد.
3)    بايد خطاها را به صورت غير مستقيم تذكر داد (احمدي 1368)

روش هاي تعليم و تربيت از ديدگاه ابن خلدون
از نظر ابن خلدون آموزش تعليم و تربيت بايد بر اساس اصول و روشهاي ويژه اي انجام گيرد تا به يادگيي متعلم منتهي شود در اينجا به توضيح مهمترين روش ها مي پردازيم.
تدريج در آموزش
نخستين نكته اساسي اي كه او در اين زمينه مطرح مي كند اين است كه آموزش دانش به متعلم هنگامي به يادگيري متعلم مي انجامد و موجب حصول ملكه در وي مي شود كه به تدريج در طول زمان صورت گيرد زيرا فكر و استعداد و هر چيز ديگر به تدريج از قوه به فعليت مي رسد بنابراين آموزش بايد كم كم و در مراحل مختلف صورت گيرد.
توجه به ميزان فهم و استعداد متعلم و پرورش تدريجي آن
دومين نكته اين است كه بايد ميزان توانايي عقلي متعلم در درك موضوعات و مسائل علمي شناسايي گردد و متناسب با استعدادش به وي آموزش داده شود تابه تدريج فهم و  استعداد او در يادگيري پرورش يابد زيرا استعداد متعلم در آغاز تحصيل بسيار اندك است و بايد با مثالهاي حسي و آنچه به ذهنش نزديك تر است آن هم به طور محدود و مختصر به وي آموزش داد تا يادگيري به خوبي انجام گيرد استعدادش قوي شود و زمينه يادگيري بعدي او فراهم گردد.
سير آموزش از ساده به مشكل
آموزش موفق آموزشي است كه از مسائل ساده و نزديك به ذهن متعلم آغاز ميشود و كم كم به مسائل دشوارتر يا در سطحي عاليتر مي رسد ابن خلدون توجه نكردن به اين روش درست آموزشي را موجب درك نكردن متعلم و احساس عجز و ناتواني وي از فهميدن و درنتنيجه افت تحصيلي او مي داند چون متعلم در فهم مسائل مشكل دچار مشكل مي شود و بايد با طرح مسائل ساده و مثال هاي حسي و ذهن او را آماده نمايند و در طول آموزش هاي مكرر از ساده به مشكل كم كم استعدادش را رشد دهند تا به مسائل علوم احاطه پيدا كند و ملكه علميه برايش حاصل شود.
به كار گرفتن شيوه هاي تدريس
معلم بايد از شيوه هاي مختلف تدريس آگاهي داشته باشد و بتواند آنها را به كار گيرد تا با توجه به زمينه هاي متفاوت متعلمان شيوه مناسب در آموزش را اتخاذ كندو ابن خلدون معتقد است كه معلم شيوه‌هاي متعددي در تدريس استفاده كند از جمله:
الف) شيوه سخنراني و القاي دانش به متعلم
ب) شيوه الگوسازي و تفهيم حقايق از طريق مجسم ساختن آنها با كردار و گفتار
ج) شيوه محاوره و مناظره و گفتگوي علمي بين معلم و متربي يا تشويق به مباحثه متعلمان با هم
ابن خلدون شيوه «ب» را كاملتر و جامعتر از شيوه «الف» مي داند و معتقد است شيوه «ج» آسانترين شيوه براي يادگيري است.

آموز ش به شيوه كل نگري
معلم با نگرشي كل گرايانه (به اصطلاح امروزي گشتالت) اجزاي درس را مرتبط با هم ارائه نمايد به گونه اي كه اول وآخر آن به صورت يك ساختار در فكر متعلم حاصل شود.
حفظ – تكرار – تمرين
او معتقد است كه علاوه بر آگاهي از مفاهيم، اصطلاحات و قواعد هر علم حفظ آنها به استعمال پي در پي و تكرار و تمرين پرداخته شود البته  استعمال و ممارست در هر علم با علم ديگر تفاوت هايي دارد.
ايجاد زمينه هاي مناسب براي يادگيري و رفع موانع
از نظر وي موانع و مشكلاتي كه در يادگيري و حصول ملكه در متعلم وجود دارد و معلمان بايد با كوشش در زدودن آنها زمينه مناس را براي پيشرفت متعلم فراهم سازد.
•    به كارگيري الفاظ نامفهوم مانع از فهميدن محتواي درس ميشود
•    انتخاب متن درسي مختصر و مجمل براي تدريس از مشكلات تحصيلي دانش آموز است.
ابن خلدون : متن درس بايد روان و آميخته با شواهد و تمرين باشد زيرا در متن درسي مختصر معاني بسيار در الفاظ كم گنجانده شده است.
كثرت منابع درسي كه در يك رشته علمي به عنوان متن درسي آموزش داده شود يكي از موانع تحصيل است.
كثرت اشتغال به علوم ابزاري : برنامه ريزي تحصيلي مانع ديگر پيشرفت متعلم است به گونه اي كه بايد بيشتر وقت خود را صرف فراگيري علوم مقدماتي و ابزاري كنند و از پرداختن به علوم اصلي باز مي مانند.
تدريس مطالب فوق فهم به نظر او القاي محتواي سنگين دانش آموز از فهم آن عاجزاست ذهن وي را خسته و به تدريج در درك كردن تنبل مي سازد و استعدادش را براي فهميدن نابود مي سازد و چه بسا او را به ترك تحصيل بكشاند.
آميزش مطالب: زيرا در ذهن متعلم بويژه مبتدي اختلال ايجاد مي كند و باعث تيرگي فكري و نوميد شدن مي شود.
طولاني بودن مدت آموزشي: وقتي جلسات درس از هم فاصله داشته باشند مطالب از هم گسيخته در ذهن دانش آموز جاي مي گيرد و اين به فراموشي منجر ميشود.
آموزش همزمان دو رشته علمي و مناقشات لفظي از ديگر موانع تحصيل مي باشد.
سهل گيري و رأفت با متعلم در پيشرفت تحصيلي موثر مي باشد.
حفظ حرمت و شخصيت درمتعلم و متربي
تكليف دادن معلم – مربي والدين يا هر كسي كه به نحوي فرد را تدبير و هدايت مي‌كند. بايد دوستانه و برانگيزاننده احساس آزاد و شخصيت در معلم و متربي باشد و از دستورهاي حاكمانه و آمرانه پرهيز شود.
-    محاسبه و ارزيابي: براي كسي كه در مقام تعليم و تربيت بر مي آيد و مي خواهد خود يا ديگران را سير تكاملي بدهد لازم است به محاسبه و ارزيابي عملكرد بپردازد تا متعلم بداند چه كرده و چه كارهايي را كه بايد انجام مي داده انجام نداده است (جعفري – بهشتي – فقيهي 1380)
آداب و وظايف ويژه معلم با دانش آموزان
1) ايجاد خلوص نيت در شاگردان
معلم شاگردان را تدريجا به آداب و آئين هاي پسنديده و شيوه هاي ستوده و تمرين روحي نسبت به آداب ديني و حقايق اسلام آشنا سازد و به آنان بفهماند كه فقط در سايه چنين حالت روحي ابواب معارف و دانش ها فراسوي او گشوده ميشود.
2) تشويق و دلبستگي به علم و دانش در شاگردان
معلم بايد با تشويق مزايا و ارزش ها و فضايل علم و علماء را به آنان تذكر دهد و او بايد از هر عواملي كه او را درتشويق شاگردان ترغيب مي كند مدد جويد.
3) القاء مطالب علمي بايد در خور استعداد شاگردان باشد.
او بايد در طرز القا درس بر دانش پژوهان، ناهموار و دشخوار نباشد بلكه با كيفيت تدريس او هموار ودلنشين بوده وبا آميزه لطف و اندرز باشد.
4) كوشش در تقريب مطالب به ذهن شاگرد
معلم بايد به شغل تعليم دلبستگي داشته و همه توان و نيروي خويش را در تفهيم و تقريب مطالب به اذهان شاگردان به كار گيرد و دراين جهت اهتمام ورزد.
5) طرح مسائل دقيق و پرسش كردن از شاگردان و آزمايش هوش
معلم نتايج سودمند مسائل دقيق و نكات پيچيده و ناآشنا را براي شاگردان خود مطرح سازد و از آنها درخواست پاسخ نمايد البته نسبت به شاگردي كه درفهم نتايج مسائل دقيق دچار اشتباه شده سختگيري نكند و او را مورد سرزنش قرار ندهد.
6) ذكر ضوابط و قواعد كلي علوم ضمن تدريس آنها
بايد قواعد كلي متناسب با درس را در حين درس بازگو كند (حجتي 1369)
آداب و وظايف معلم در امر تدريس و جلسه درس
1- احترام ويژه به شاگردان با فضيلت و قدرداني از مزاياي آنها
معلم بايد نسبت به شاگردان خويش ، رفتار خوشي را در پيش گيرد و شاگرداني را كه از لحاظ سني يا علمي يا لياقت و شايستگي و يا شرافت روحي و امثال آنها، بر ديگران امتياز و برتري دارند، مورد توقير و احترام قرا رداده ونسبت به سايرين نيز اظهار لطف و محبت نموده و با سلام و درود گرم و صميمانه مراتب احترام را ابراز كرده.
2- استفاده از بهترين قواعد و روش تدريس و تفهيم
بايد معلم در تدريس خود راه و روشي را جستجو و انتخاب كند كه از رهگذر آن، درس وي با آسانترين وجه، قابل فهم گردد او بايد مطالب روبنايي را در پي مسائل زير بنائي ايراد كند.
3- رعايت ترتب منطقي علوم و دانش ها در امر تدريس
در صورتي كه معلم با درس هاي متعددي مواجه باشد بايد علم و دانشي را پيش از هر درس ديگري تدريس كند كه واحد شرافت فزونتري نسبت به ساير علوم ميباشد.
4- رعايت اعتدال و اقتصاد در بيان و توضيح مطالب
معلم نبايد مدت جلسه خود را آن اندازه طولاني سازد كه موجب ملال و فرسايش خاطر شاگردان و يا مانع فهم و ضبط و به خاطر سپردن درس گردد.
5- اعتراف به عجز و ناتواني در مسائلي كه بدانها احاطه ندارد
وقتي كه از ا درباره موضوعي سوال كردند كه بدان احاطه و آگاهي ندارد بايد اعتراف كند و بگويد كه اطلاع ندارم يكي از نشانه هاي دانش انسان عالم و دانشمند اين است كه درباره مسائلي كه از آن آگاهي درستي ندارد بگويد نمي دانم و خدا بدان عالم تر است.
پيامبر اكرم (ص) فرمودند: اگر كسي يا چيزي اظهار بي نيازي كند كه به او داده نشده است مانند كسي است كه دو لباس دروغني و فريبا را در بر مي كند.
6- تذكر لغزش و اشتباه قبل از پايان يافتن درس
اگر معلم وظيفه خويش را در جبران اشتباهات، اداكند در وجود و شخصيت شاگردان خويش، ملكه و نيروي شايسته اي را فراهم مي آورد كه پي آمد آن خير و نيكي عظيمي خواهد بود.
7- بايد درس ها بانصايح اخلاقي پايان گيرد.
معلم بايد در پايان درس خود نكات ظريف اخلاقي را كه قلب و اندرون انسان را پالايش مي كند و به شاگردان القا نمايد تا شاگردان خالصانه و هماره با خشوع و انعطاف دروني از جلسه درس برپا كنند.
8- رعايت مصالح شاگردان و مصالح اهم در تقديم و تاخير وقت تدريس
بايد معلم در صورتي كه ضرورتي مهم و مشقتي افزون از حد در ميان نباشد در تقديم يا تاخير حضور خود در جلسه درس، مصالح جماعت شاگردان را مراعات كند.
9- رعيت تناسب صدا با محيط درس
معلم نبايد صدايش را بيش از اندازه بلند يا كوتاه سازد تا دانش آموزان كاملا محتواي سخن او را درك نمايد.
10- ختم جلسه درس با دعا
دعا به هنگام پايان گرفتن درس، شايسته تر و به منظور اجابت و وصول به هدف نزديك تر است چون شاگردان زير پوشش رحمت الهي قرار گرفته و براي دريافت پاداش الهي آمادگي و ويژگي يافته اند و البته شروع درس هم با قرآن و دعا باشد . (حجتي 1369)
چكيده
تعليم و تربيت دو وسيله مهم تربيت اند كه در تعليم به معناي ياد دادن و تربيت به معناي نمو دادن مي باشد و اين دو به هم نيازمند و هر يك به ديگري مربوط است.
در تعليم و تربيت اسلام:
1- اساس آن قرآن و حديث (رفتار و گفتار رسول خدا) و در كنار آن پرداخت زكات، صبر، ادب، احترام به پدر و مادر نقش وسيعي دارد.
2- اهداف تربيتي آن: الف) اهداف غايي كه همان قرب الهي ب) اهداف واسطه اي كه حد واسط بين اهداف نهايي و جزئي است و به 4 دسته كلي خلاصه مي شود.
1) هدف تربيتي كه در آن خدا محور توجه است.
2) هدف تربيتي كه در آن خود فرد محور توجه است.
3) هدف تربيتي كه در آن ديگران محور توجه اند.
4) هدف تربيتي كه در آن طبيعت محور توجه است.
ج) اهداف جزئي
روش هاي تعليم و تربيت به دو گروه روش هاي تربيت متربي و روش هاي خود سازي است (مرا از روش راه و طريقه اي كه ميان اصل و هدف امتداد دارد و عمل تربيتي را منظم مي كند)
و اينكه در اسلام جهان شناسي تعيين كننده اهداف غايي تربيتي است و در معرفت شناسي معرفت انسان به دو دسته بدون واسطه و با واسطه است.
معيار گزينش اهداف تعليم و تربيت را اخلاق و مسائل ارزشي تعيين مي كند كه اين اهداف در نظام اسلامي در سه طبقه كلي اهداف غائي، واسطه اي و جزئي است.
و رفتار معلم با دانش آموز هم بايد طوري باشد كه در دانش آموز شوق و دلبستگي به علم ايجاد كرده و مطالب علمي را ياد بگيرند كه در طول استعدادشان باشد و در تدريس هم احترام آن ها نگه داشته و از بهترين روش تدريس استفاده كرده و در بيان توضيحات زياده وري نكرده و جلسه درس را با دعا شروع و خاتمه دهد.
 


منابع :


1-    پژوهشي در تعليم و تربيت اسلامي ، دكتر سيد مهدي صانعي (استاد دانشگاه فردوسي مشهد) انتشارات دانشگاه چاپ 1380


2-    درآمدي بر تعليم و تربيت اسلامي (2) اهداف تربيت از ديدگاه اسلام دفتر همكاري حوزه و دانشگاه انتشارات سمت چاپ 1376

3-    آراي دانشمندان مسلمان در تعليم و تربيت و مباني آن (جلد اول) دفترهمكاري حوزه و دانشگاه زير نظر حجه اسلام و المسلمين آقاي عليرضا اعرافي انتشارات سمت چاپ 1377

4-    آراي دانشمندان مسلمان در تعليم و تربيت و مباني آن (جلد دوم) محمد بهشتي – مهدي ابوجعفري – علي نقي فقيهي زير نظر حجه اسلام علي رضا اعرافي انتشارات سمت چاپ 1379

5-    اصول و روشهاي تربيت در اسلام تأليف: دكتر سيد احمد احمدي به كوشش جهاد داانشگاهي اصفهان انتشارات دفتر مركزي جهاد دانشگاهي چاپ 1368

6-    آداب تعليم و تربيت در اسلامي از شهيد ثاني نگارش: دكتر سيد محمدباقر حجتي انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامي چاپ 1369 چاپ شانزدهم

 

طراحی سایت : سایت سازان