میهن داکیومنت بزرگترین مرجع و مرکز دانلود پایان نامه (متن کامل فرمت ورد) فروش پایان نامه - خرید پایان نامه (کاردانی ، کارشناسی)همه رشته ها
حقوق اقتصاد مدیریت روانشناسی ریاضی تربیت بدنی کامپیوتر نرم افزار و سخت افزار عمران معماری برق صنایع غذایی علوم اجتماعی هنر علوم سیاسی فیزیک مکانیک حسابداری

تبلیغات کلیکی - افزایش رتبه گوگل

اگهی رایگان

مقاله بررسي ساختار اجتماعي مناطق حاشيه نشين شهر ايلام


کد محصول : 10001923 نوع فایل : word تعداد صفحات : 15 صفحه قیمت محصول : رایگان تعداد بازدید 927

دانلودرایگان فایل رمز فایل : m1d1923

فهرست مطالب و صفحات نخست


بررسي ساختار اجتماعي مناطق حاشيه نشين شهر ايلام

چكيده: این بررسی به مطالعه و ارزیابی تطبیقی شاخصهای توسعه انسانی شهر- روستا در مناطق حاشیه نشین شهر ایلام(بان بور، بان  چرمگ و کمربندی) در مقایسه با میانگین این شاخصها در سطح استان و کشور در سال 1385 می پردازد. آمارهای پایه ای داده ها مربوط به سال 1383 می باشد.
جهت امکان مقایسه بهتر، آزمون بررسی ساختار اجتماعی- اقتصادی مناطق حاشیه نشین ایلام طراحی و بین خانوارهای نمونه اجراء گردید. اعتبار آزمون با کمک فرمول آلفای کرونباخ 62/0: α بدست آمد. نتایج جمع آوری اسنادی آمارها و مقایسه با نتایج آزمون حاشیه نشینی نشانگر توسعه نیافتگی و توزیع نابرابر هزینه- درآمد و دیگر شاخصهای توسعه انسانی بویژه مولفه های بهداشت و درمان و آموزش است. این نتایج همسویی بالایی با چارچوب نظری پژوهش(گیدنز، زیمل و مرتون) داشت. مهاجرت در این مناطق بیشتر در ساخت خویشاوندی و بر اثر دافعه اجتماعی- فرهنگی روستایی بوده است نه دافعه اقتصادی روستا یا جاذبه اقتصادی شهرها. آزمون فرضیات پژوهش و ترسیم شیب بتای اثرگذاری متغیر مستقل بر متغیرهای وابسته نمونه، نشانگر تاثیر بالای سواد سرپرست خانوار بیشتر بر سواد دختران و زنان این مناطق بصورت مثبت و همسو می باشد. در مجموع این بررسی یافته های نوینی در خصوص وضعیت ساختاری مناطق حاشیه نشین ایلام ارائه داده که در پایان نیز نمودارها و پیشنهاداتی آمده است.
واژگان کلیدی: جامعه شناسی شهری، آسیب شناسی اجتماع شهری، مناطق حاشیه نشین ایلام، آمارها و شاخصهای توسعه
مقدمه:
حاشيه‌نشيني از پيامدهاي توسعه ناهمسو و بدريخت در نظام شهرنشيني است. بيش از 50 درصد از جمعيت جهان در شهرها سكونت دارند، فضا‌هايي منطقه‌اي كه بستري گسترده از ساختارهاي خرد و كلان ارتباطي، تعارضات اجتماعي و خشونت‌هاي سازمان يافته را ترسيم مي‌نمايد. بسياري از مسائل اجتماعي-اقتصادي و سياسي در كشورهاي در حال توسعه ناشي از رشد و گسترش بدریخت نظامها و فضاهای شهرنشيني بوده است.(Homer-Dixon, 1995) در روند توسعه شهرنشيني به ويژه بعد از انقلاب صنعتي و قرن نوزدهم با دگرگوني ساختار اجتماعي-اقتصادي سنتي، توزيع نابرابر منابع و تسهيلات در فضاي منطقه‌اي توسعه يافته است که و با وضع مناسبات نوين اجتماعي، زمينه‌ساز شكل‌گيري ساختار از ريخت افتاده اي از توسعه بوده‌ايم. در اين ساخت به نقل از چارلز آبرامز« محدوده‌هاي فاقد يا تقليل يافته ای از تسهيلات و خدمات شهري به وجود آمد‌ند كه حاشيه‌نشينان بوده و در چرخه شهرنشيني  دروازه‌بانان اجتماعي (social gate Keepers)  ناميده‌ شدند. (زاهدي،1382: 25)
 زماني كه ساختار كلان در توزيع سرمايه با ايجاد نابرابري برخي از فضاهاي منطقه‌اي مثل روستاها و شهرهاي كوچك را محروم مي‌نمايد، به خلق پاره‌اي از نظامهاي وابسته ، حاشيه‌اي ، عقب‌مانده ، سكونتگاه‌هاي غيرقانوني و مهاجر Marginal-Illegal دامن مي‌زند. (حاشيه‌نشيني 2، شيخاوندي، 1382: 122-121) ساكنيني كه با پذيرش يا رد اهداف ساختار كلان شهري از راه مناسبات غيرتعريف شده و وسايل غيرقانوني درصدد كسب امتيازات محروم شده‌اند.(ر.ك: نظريه مرتون، مناسبات اهداف- وسيله) اين توزيع مناسبات و تسهيلات اثرات اقتصادي، اجتماعي و جنايي خواهد داشت. در اين پژوهش به ترسيم و بيان  تحليلي اين ساختارها و اثرات آن در مناطق حاشيه‌اي و پيرامونی شهر ایلام پرداخته مي‌شود                    .
طرح مسأله و بیان موضوع                                        :
طبق آمار ارائه شده در برنامه اسكان بشري سازمان ملل (2003) از هر سه نفر در جهان يك نفر در خلال 30 سال آينده، زندگي خود را در مناطق حاشيه شهرها و سكونتگاه‌هاي غيرقانوني طي مي‌كند.(گاردين، 2003) در اين گزارش آمده 940 ميليون نفر در جهان (6/1جمعيت دنيا) در مناطق غيربهداشتي، بدون سرپناه  و بدور از خدمات عمومي- امنيتي، شهري زندگي مي‌كنند؛ آفريقا با 20 درصد ، آمريكاي لاتين با 14% و 550 ميليون نفر از جمعيت آسيا در مكانهايي زندگي مي‌نمايند كه در بيانيه سازمان مللUN,HSP مناطق حاشيه‌اي و غير قابل پذيرش ناميده شده‌اند.
كنيا- نايروبي    منطقه‌‌اي حاشيه با 600 هزار نفر بزرگترين مركز حاشيه‌نشيني جهان با نام Kibera
كامبوج، پنوم‌پن    جمعيت 230 هزار نفر حاشيه‌نشيني مهاجر
برزيل، ريودوژانيرو    منطقه حاشيه‌ايFavelas پايه‌ريزي شده در 1950 با 700 نفر با رشد بسيار سريع
سريلانكا،كلمبو    مركز قديمي شهر با صدها هزار نفر
مصر، قاهره    مناطق حاشيه‌اي در نواحي بياباني اطراف شهر كه از سوي دولت به مراكز نظامي و تخليه زباله‌ها انتقال يافت.
هند،‌ بمبئي    ده‌ها هزار حاشيه‌نشين كارگر در ايام فصل موسمي در مناطق dharavi   و orangi
جمعيت شهري كشورهاي در حال توسعه در 20 سال آينده (2025) با رشد بسيار انبوه با 70 ميليون نفر در سال به 4/4 ميليارد نفر خواهد رسيد. در گزارش Habitate UN. آمده در 30 سال آينده دو ميليارد نفر در سكونتگاه‌هاي غيرقانوني، ناسالم و شلوغ اطراف شهرها خواهند بود. افريقا با بالاترين نرخ رشد 9/71 % ، اقيانوسيه 1/24%،‌آسياي مركزي و جنوبي 58% ، شرق آسيا 31% غرب آسيا، 1/33%، آمريكاي لاتين و حوزه كارائيب 9/31% ، ‌آسياي جنوب شرقي 28% داراي جمعيت ساكن غيررسمي و ناسالم از نظر بهداشت و خدمات شهري هستند. گام يازدهم در هدف هفتم برنامه جهاني توسعه هزاره سازمان ملل(MDP,UN) به اسكان 100 ميليون نفر در سكونتگاه‌هاي داراي امكانات بهداشتي و خدمات شهري اذعان دارد.(2005 اكتبر، UN. Habitat).
 مهمترين سؤال بعد از ارائه و دريافت اين آمارهاي  شهرنشيني نزد پژوهشگران علم اجتماع اين است كه منبع اصلي اين افزايش درصد عظيم جمعيت فضاهاي شهري و اطراف‌آن چيست؟ پيتر گيزوسكي و توماس هومر ديكسون در پژوهش شهرنشيني و خشونت بستر مهمي از اين افزايش جمعيت را عامل مهاجرت روستائيان و مناطق فاقد امكانات رفاهي به شهرهاي بزرگ داراي توزيع بهينه تسهيلات و خدمات شهري مي‌دانند(Cizewsky.Thomass,1996).

جدول شماره 1: نرخ شهرنشيني برحسب مناطق جهان در حال توسعه
 
منطقه    80-1965    90-1980    2005-1990
آفريقاي جنوب صحرا    8/4    9/5    8/5
شرق آسيا    3/4    3/3    2/3
چين    3/2    5/13    1/12
آسياي جنوبي    9/3    4/3    0/4
خاورميانه و شمال‌آفريقا    6/4    4/4    7/4
آمريكاي لاتين    9/3    0/3    1/3
 Source: Gizewsky –Thomas, "urban growth and violence, 1996.on ILO 1995
درصد بسياري از نرخ رشد شهرنشيني در جهان را مهاجرت مناطق روستايي به شهرها و كلان‌شهرها مي‌دانند، پديده‌اي كه در كشورهاي درحال توسعه بسيار شديد مي‌باشد؛ چيزي كه آمارها نشان مي‌دهد:
جدول 2: سهم مهاجرت در رشد شهرنشيني جهان در 95-1970
 
مناطق جهان    حجم مهاجرت به شهرها (هزارنفر)    جمعيت‌شهرنشيني (هزار نفر)    درصد سهم مهاجرت در رشد شهرها
        1995    1975   
آفريقا- تانزانيا    417    8971    1602    96/84
آمريكاي لاتين، برزيل    1934    115674    66793    35/59
آسيا، ايران    505    31066    15240    84/47
 Source: Gizewsky –Thomas, 1995 دلايل اصيل مهاجرت در نقاط مختلف جهان در پيوستار مهاجرتي شهر- روستا متفاوت است¬¬¬، (جاذبه شهري يا دافعه روستاها) مثلاً برعكس مناطق آسياي غربي و آمريكاي لاتين در نواحي آسياي جنوبي و آفريقا دافعه روستاها بزرگترين عامل مهاجرت بوده است. با وجود اين تمايزها در آينده‌(2015) سهم شهرنشيني و مهاجرت و سكونتگاه‌هاي غيررسمي همچنان روندي رو به رشد خواهد داشت. (Ibid,1995)


جدول3: جمعيت شهرنشينان تا سال 2015
 مناطق‌جهان     1950 -%     1995 -%     2015    % - متوسط رشد1950    % - متوسط رشد 1995    % - متوسط رشد 2015
آفريقا    5/14    7/34    9/53    9/4    7/4    4/4
تانزانيا    8/3    4/24    3/36    1/6    1/7    9/5
آسيا    4/16    5/34    1/50    1/4    7/3    1/3
ايران    0/27    4/60    7/69    1/5    0/5    0/4
آمريكاي‌مركزي    7/39    3/68    3/82    8/4    2/3    7/0
پاناما    7/35    9/54    8/62    2/4    7/2    4/2
اروپا    2/56    0/75    2/82    7/1    7/5    7/0
بريتانيا    2/84    5/89    4/91    7/0    3/0    3/0
آمريكاي شمالي    9/63    4/76    0/85    8/2    7/1    5/1
ايالات متحده    2/64    2/76    4/80    7/2    2/1    1/1
اقيانوسيه    4/64    9/70    8/78    9/2    6/1    6/1
زلاندنو    5/72    3/84    8/86    7/2    0/1    0/1
آمريكاي‌جنوبي    2/43    0/78    0/90    6/4    8/2    8/1
آرژانتين    3/65    5/87    6/90    8/2    6/1    3/1
 Source: ibid, 1996
در كشور ايران نيز همراه با ساير كشورهاي جهان در حال توسعه شاهد رشد و گسترش شهرنشيني و متعاقب آن اسكان غيررسمي بوده‌ايم. نقش مهاجرت به ويژه جاذبه رو به رشد شهرهای کشور و تجمع تبعیض آمیز سرمایه در این فضاهای منطقه ای عامل مهمي در گسترش شهرنشيني در ایران بوده است.
جدول 4: رشد شهرنشيني ايران، استان ايلام، شهر ايلام طي روند 25 ساله %
منطقه    65-1355    75-1365    85-1375
ايران استان ایلامشهر ايلام     1/52/374/2    0/523/142/1    0/404/108/1
  در اين ميان نقش مهاجران روستايي در مهاجرت به شهرهاي بزرگ بيشتر بوده و در اكثر شهرها، مهاجرتها ساختي 70% با خاستگاه روستايي بدست آمده است.(زنجاني،1382: 233 به نقل از آقابخشی،1382ج2) بطوري كه در این سالها سهم مهاجرت نيز همسو با ديگر كشور هاي در حال توسعه در ايران و ایلام از سهم رشد طبيعي جمعيت شهري بالاتر رفته است. اين پديده انعكاسي گسترده داشته و در شهر ایلام و مناطق اطراف مشاهده ميگردد.

جدول5: تراكم و جمعيت شهرنشيني در مناطق مورد مطالعه و منتخب، 1382
 مناطق    تراكم جمعيتKM    درصد شهرنشيني 1375    پيش‌بيني درصد شهرنشيني 1385    جمعیت شهرنشین 1375  هزار نفر    نرخ رشد سالانه جمعيت 75-1370
ايران    8/40    7/63    4/67    36818    47/1
استان ايلام    23/24    5/52    3/54    260    11/1
استان تهران    6/620    5/85    0/86    7654    29/2
شهر ايلام    35/58    3/53    1/56    126    15/1
منابع: آشتياني، 1382 صص 62-56 و 140-135، مركز آمار ايران، خلاصه آماري پايه استانها، 1382؛ آمارنامه استان ایلام، 1383
 به گزارش سازمان بهزيستي كشور پيش بيني مي‌شود تا پايان دهه 1380 جمعيتي 15 ميليوني از روستائيان كشور به شهرها مهاجرت نموده و اين امر بيش از دهه‌هاي 60-50 به صورت يك مسأله اجتماعي در ايران خواهد بود. (ميري‌آشتياني، 1382)
مهاجرت و هجوم از مناطق روستايي به شهرها بيشتر از همه در كشور ايران بر اثر جاذبه شهري بوده است. (Gizewsky,1995, on web:library.uttorento.ca) اختصاص درصد بالايي از درآمد و تسهيلات و خدمات بهينه انساني در شهرها به ويژه در روند سي ساله 75-1345 نسبت به روستاها راهكار حل معضل عدم اشتغال، انبوهي و رشد جمعيت روستاها در ساخت مهاجرت به شهر جلوه نموده است؛ بطوریکه 5/48 درصد از جمعیت شهرنشین استان ایلام در شهر ایلام ساکنند. این حجم بالای جمعیت در مقایسه با وجود 14 شهر در این استان نشانگر هجوم انبوهه عظیمی از جمعیت استان به این شهر است. شهر ایلام در مقایسه با سایر شهرهای استان یک استثناء شهرنشینی و همانند یک ابرشهر در مقیاس بسیار کوچک است.  با توجه به آمارهاي ارائه شده در جدول بالا ملاحظه مي‌شود كه توزيعي ناعادلانه از ثروت بين نقاط شهري در روندی چند ساله با مناطق روستايي ایجاد شده است. اختصاص حجم بيشتري از تسهيلات و خدمات بهينه انساني در شهرهاي كشور و استان ایلام زمينه‌ساز مهاجرت گسترده‌تر روستائيان بوده به صورتي كه نسبت درآمدهاي شهري به روستاها حدود 6 به يك بوده است. (ميري آشتياني، 1382: 147) که در استان ایلام به حدود 6 به سه می رسد. شكاف درآمدي ميان نقاط شهري و روستايي در سال 1380 حدود 16 برابر مي‌باشد و از نظر امكانات رفاهي- عمومي 98% از روستاها فاقد گاز لوله‌‌كشي، 20% آب شرب لوله‌كشي و 95% از وسيله نقليه موتوري محروم بوده‌اند. از لحاظ آموزشي اختلاف روستاها و شهرها شديد است يك ميليون و 700 هزار نفر از دختران روستا از تحصيل بازمانده‌اند .(همان منبع: 152-147(مهمترين اثر و بدترين پيامد ناگوار اين مهاجرت عظيم به شهرها، شكل‌گيري و پيدايش بحران حاشيه‌نشيني است. مطالعات نشان مي‌دهد كه حدود 80 درصد حاشيه‌نشينان شهرها را مهاجران روستايي تشكيل مي‌دهند.(همان منبع، ص 150) مسلم است كه انگيزه اصلي اين حاشيه نشينان از اقامت و مهاجرت دستيابي به اشتغال و استفاده از فرصت‌هاي شغلي بهتر شهرها مي‌باشد. در تحقيق نعمت‌الله تقوي در مهاجرتهاي روستا- شهري آمده كه 55% از مهاجران روستايي علل مهاجرت را كار و دستيابي به شغل بهتر ذكر كرده‌اند.(تقوي، 1371 :44 به نقل از ميري آشتياني، 1382: 153)
پديده حاشيه‌نشيني در شهر ايلام به صورت يك مسأله حاد اجتماعي جلوه‌گر شده است. مناطق و فضاي كالبدي اطراف شهر به صورت نواحي جرم‌خيز جلوه‌گر شده است، به طوري كه شاهد توزيع نامناسب و نابرابري از شاخص‌هاي توسعه انساني HDI مصوب سازمان ملل هستيم. پديده‌اي كه زمينه ايجاد پيوند و همزیستي بين جرم و حاشيه نشيني شده است بطور نمونه نتايج پژوهش براتوند و اسدالهي (1384) در مورد حاشيه‌نشيني سيد خلف اهواز نشان داد؛ توزيع نسبي جرايم در اين منطقه 1923 مجرم در يكصدهزار نفر مي‌باشد كه توزيعي آسيب‌زا و بحراني را نشان مي‌دهد، در حالي كه اين توزيع در منطقه مرفه نشين كيانپارس 101 به صد هزار نفر بوده است.(آقابخشی،1384: 12                                (
اهداف پژوهش                                    
اين پژوهش اهدافي چند را پي مي‌گيرد و سعي در تحقق آنها مي‌رود:                  :
1- توصيفي آماري از ساخت مهاجرت يعني خاستگاه اوليه، زمان مهاجرت و علت اصلي آن در مورد مناطق حاشیه نشین ترسيم گردد.                                 
2- توصيفي آماري- اكتشافي از سطح سواد سرپرست و اعضاء خانواده، اشتغال و بيكاري و بعد خانوار و ازدواج حاشيه‌نشينان ارائه گردد.                                                    
3- بافت ساختمان سازي خاص حاشيه‌نشينان، خدمات شهري دريافتي، موقعيت مكاني- منطقه‌اي فضاهاي حاشيه‌نشين‌ها بررسي و تحليل شود                             .
سؤالات تحقيق                                
اين تحقيق سعي در پاسخگويي به سؤالات زير دارد:                                          
1- ساختار مهاجرت مناطق حاشيه‌نشين ايلام و علت حاشیه نشینی آنها چيست؟
2- توصيف مفهومي آموزش، سواد، بعد خانوار و ميانگين سني حاشيه‌نشينان چگونه است؟
3- ساخت شاخص‌هاي اقتصادي، بهداشتي و خدمات شهري و بافت معماري ساختمان مناطق حاشيه‌نشيني به چه صورتي مي‌باشد و آيا نسبت به متوسط جامعه ايراني، استان ايلام و شهر ايلام بهينه و هم عرض است؟                                 
4- ساخت جمعيتي خانواده چگونه است و آيا با متوسط جامعه شهري ايران و ايلام متفاوت است؟
تعريف مفاهيم                                               
پژوهشگران و متخصصان تعاريف نظري عملياتي  بسياري را براي حاشيه‌نشيني ذكر كرده‌‌اند و براي آن معادلهاي فارسي زاغه‌نشيني، كپرنشيني، ‌اسكان غيررسمي- غيرقانوني، كانونهاي زيستي خودانگيخته (حبيبي،1380 :37 به نقل از حاتمي‌نژاد 1382: 149)، آلونك نشيني، زورآباد، حلبي‌آباد، حصيرآباد براي واژه‌هاي تخصصي:Slum, shanti town, Illegal-squotter settlements, Bidonville, Marginal ,Ghetto  ذكر كرده‌اند. هر يك از مفاهيم فوق داراي بار معنايي و مفهومي خاصي مستتر در ديدگاهي دارد كه آن واژه را به كار مي‌برد. در اين پژوهش معادل حاشيه‌نشيني مفيد و كاربري مي یابد در تعريف آن آورده‌اند:
« حاشيه‌نشيني در تقابل كشورهاي پيشرفته و توسعه يابنده و به علت بروز نابرابري و تبعيضات اقتصادي- اجتماعي در اطراف شهرهاي كلان شكل مي‌گيرد» (سمينار حاشيه‌نشيني ج 2 مقدمه، 1382(
« نوعي توسعه شهري بدون برنامه‌ريزي و كنترل و بدون رعايت مقررات شهرسازي توسط توده مردم»(همان منبع(                                                  (
«مناطق پيرامون شهرهاي بزرگ كه به طور كلي محصول رشد ناهمگون شهري و انباشت تعارض‌آميز و تنش‌زاي سرمايه و بيكاري روستايي و انهدام ارتباطات خانوادگي- سنتي مي‌باشد.» (رئيس دانا،1380 ص20                                    (
«شيوه‌اي خاصي از اسكان كه داراي ويژگي‌هايي غير از روشهاي اسكان رسمي- قانوني و عرفي كشور در اطراف مراكز اصلي شهرنشيني مي‌باشد»( مكعبي 1382: 82  به نقل از آقابخشی، 1382: جلد 2( « سكونتگاه‌هاي غيررسمي نابسامان Irregular settlement  به گسست كالبدي پاره اي از نواحي مسكوني از پيكره كل شهر و  در چارچوب كاهش میزان برخورداري از خدمات شهري - اجتماعي و كيفيت سكونت از يك سو و  از سويي ديگر به حاشيه رانده شدن  و انزواي اجتماعي پاره اي از گروه ها در اين گونه سكونتگاه ها اطلاق مي شود. »(جواهري پور،1382: 99، به نقل از همان منبع، جلد2                                         (
 « فضاهاي زندگي غير رسمي و نامتعارف شهري كه بازتاب فضايي بيمار گونه از اقتصاد و مديريت ضعيف برنامه ريزي فضايي - منطقه اي و معلول بي عدالتي هاي اجتماعي - اقتصادي در سطوح ملي استاني و محلي است. »(حاتمي نژاد،1382: 149 به نقل از همان، جلد2)
 «خانوارها و افرادي كه در محدوده اقتصادي- اجتماعي شهر ساكن هستند ولي جذب اقتصاد و اجتماع شهري نشده‌اند و در حاشيه فعاليت‌هاي زندگي مردم شهرنشين قرار گرفته‌اند.»(گزارش برنامه عمراني سازمان برنامه بودجه 1350 به نقل از حاج يوسفي،1382، ص182: در سمینار حاشیه نشینی، جلد2                                          (.
«تمام افرادي كه در محدوده اقتصادي شهر ساكن‌اند ولي جذب اقتصاد شهري نشده‌اند.» (همان منبع ، ص 183(                                            (
«حاشيه‌نشيني شهري از ابعاد مختلف زندگي فيزيكي يعني مسكن نابهنجار، روند نامناسب بعد اجتماعي يعني فرهنگ، رفتار اجتماعي جدا از جامعه شهري و از بعد اقتصادي با ميانگين پايين اشتغال، درآمد و مهارت مشخص تعريف مي‌شود.»(همان منبع ص 184(
اكثريت تعاريف بالا بار منفي از لحاظ مفاهيم و ساختارهاي مرتبط را در خود نهفته دارد. اين منفي‌نگري را شايد بتوان نقيصه‌اي در امر تعريف مفاهيم كه نقطه آغاز هر پژوهشي است؛ دانست و بر تحليل آتي محقق از مفهوم مورد پژوهش اثر سوء دارد.(ساروخاني، 1383: 93-92) لذا سعي شده است در ارائه تعريف از پديدة حاشيه‌نشيني در ايران و ایلام با ديدي غيرسوگيرانه و عملياتي اقدام شود كه جامعيت مفاهيم و اهداف پژوهشي را در برگيرد. با الگوگيري از تعريف اخير، حاشيه‌نشيني عبارتست از                                         :
فضايي منطقه‌اي- كالبدي كه از ابعاد چندگانه‌اي در سطح پايينتري از متوسط جامعه منطقه‌اي شهر قرار دارد.                                                  .
1. بعد مهاجرت: جمعيت اكثريت خانوار حاشيه‌نشيني حداكثر به فاصله يك نسل متولد خارج از فضاي منطقه‌اي و سكونتگاهي فعلي بوده‌اند و از تراكم نسبي بالاتر از متوسط 74/0 شهر برخوردار است.                                          .
2. بعد خانوار و خانواده: نوع خانواده حاشيه‌نشين نيمه گسترده پدرپسري با ازدواج درون گروهي-خويشاوندي با بعد خانوار بالاتر از متوسط شهر و فضاي منطقه مركز                       .
3. بعد خدمات شهري و معماري: ارائه خدمات اوليه شهري در سطح پايين‌تر از شهر مركزي با نوع ساختمان سازي كمتر از حد متوسط اقتصادي و با مصالح ساختماني کمتر از ميانگين زيربناي ساختمان.                               
4. آموزش و بهداشت: سطح نسبي سواد ، ثبات تحصيلي و خدمات بهداشت و درمان پايين‌تر از متوسط‌‌ها در شهر                                .
5. بعد اقتصاد و درآمد: نوع اقتصاد، معيشتي با مشاغل اوليه خدماتی و سرمايه ای كمتر از متوسط شهر با اقتصاد پيراموني و اشتغال كاذب و فصلي و نرخ بيكاري بالاتر از ميانگين فضاي منطقه‌اي مركز.                                     
در مجموع ساختار كالبدي مناطق حاشيه‌نشين با جلوه‌هاي ذهني ساخت اجتماعي (Gemienschaft) پايدار همراه با جلوه‌هاي عيني ساخت جامعه‌اي (Gezelschaft) ضعيف‌ و ناپايدار مشخص مي‌شود. (ر.ك. چارچوب نظري فرديناند تونيس).                                      (  
فرضيه‌هاي پژوهشي                                      
اين پژوهش درصدد ارزيابي و آزمون صحت فرضيات زير مي‌باشد.
1- مناطق حاشيه‌نشين مورد مطالعه از لحاظ شاخص‌ها و معيارهاي زير بالاتر از حد متوسط ايران و ایلام  مي‌باشند:
بعد خانوار      ميزان مهاجرت‌پذير                نرخ بيكاري و عدم اشتغال        
2- مناطق حاشيه‌نشيني مورد مطالعه از لحاظ شاخصها و معياري زير پايينتر از حد متوسط ايران و ایلام  مي‌باشند:
• نوع كيفيت مصالح ساختماني از لحاظ استاندارد معماري شهري
• خدمات اوليه شهري مثل آب، برق، گاز و تلفن، آسفالت معابر، روشنايي معابر، سيستم دفع فاضلاب
• سطح نسبي سواد سرپرستان خانوار
• خدمات بهداشت و درمان از لحاظ تخت بيمارستان پزشك و مراكز پزشكي
• پايداري و ثبات تحصيلي
• ميزان اشتغال
• نسبت جنسی
• میانگین سنی سرپرست خانوار
3- نوع اقتصاد مناطق حاشيه‌اي بيشتر معيشتي با اولويت مشاغل يدي، ‌فصلي و موقت با درآمد كم مي‌باشد.
4- نوع ازدواج خانوارهاي حاشيه‌نشيني درون‌ همسری و خويشاوندي است.
چارچوب نظري
ساختار نظري- مفهومي پژوهشي را از بنيادها و اسكلت اصلي تحقيق مي‌دانند اين طرح پژوهشي نيز در اين راستا عمل مي‌كند و سعي در كاربري از نظريات مرتن، گيدنز و زیمل مي‌رود.
نظريه ساختيابي گيدنز
گيدنز معتقد است ساختار اجتماع انساني از دو ويژگي و بعد  برخوردار است:
الف) قواعد و قوانيني كه در مناسبات اجتماعي و سلسله مراتب نظام اجتماع تعريف مي‌گردد.
ب) منابع نظام كه در امكانات و تسهيلات بيشتر با جلوه اقتصادي نمود پيدا مي‌كند.(جواهري‌پور 1382: 103-101 به نقل از آقا بخشی 1382، ج 2)
كنشگران از هر دو ويژگي ابعادي اين ساختارها بهره مي‌برند و در فرآيند كنش متقابل Interaction آنها با شكل‌گيري الگوهاي متغيري از نهادها و سازمانهاي انساني به توزيع منابع ساختاري پرداخته و اين روند در گستره‌اي زماني- مكاني بازتوليد ، دگرگون و ساختيابي مي‌گردد.(كسل،1383 : 179-167)
ساختار اجتماعي و فضاي منطقه‌اي‌ در شهر ایلام در چارچوب نظام تعريف شده شهرنشيني و شهرسازي (الف: قواعد و قوانين ساختار كليدي) با حذف، تعديل و كنارگذاري حاشيه‌نشينان مورد مطالعه به دليل عدم التزام به اين ساختار پذيرفته در توزيع منابع ساختي و ساختيابي شده اجتماع مركز شهر ایلام(ب: منابع نظام) به امر بازتوليد زماني- مكاني سيستم توزيعي مي‌پردازد كه در گستره فضاي منطقه‌اي آن برخي به حاشيه‌ اين فضا رانده يا جذب هسته مركزي اين ساختار نمي‌گردند و در این چرخه فرد، حاشیه نشین جامعه مرکز می شود.(همان منبع، 1383)
نظريه كاركردگرايي ساختي مرتون درباره كژكاركرد
ساخت اجتماعي و بي‌هنجاري
رابرت. سی. مورتون در روندي ساختاري به عنوان يكي از جلوه‌هاي كاركردي ، انحرافات اجتماع را ملاحظه نموده و در تقابل با روانشناسان جنايي- قضايي قرار مي‌گيرد كه انحراف اجتماعي افراد را به كشش‌هاي غرايز و فردنگرانه ارتباط مي‌دهند.(سخاوت، 1383 : 52-50)
در توزيع نقش و طرح سلسله مراتب قشربندي اجتماعي برخي از كنشگران از منابع ساختاري نظام کم بهره و يا بي‌بهره مي‌شوند. مرتون معتقد است که در مطالعه رفتار انحرافي افراد بايستي دوگزينه اهداف جامعه يعني پديده‌ها مطلوب مادي و معنوي مورد تأييد اجتماع و وسايل و ابزار تحقيق و ترسيم به اهداف ساختار اجتماعي لحاظ گردد.(ريتزر 1380: 150-144)
در مطالعه رفتار كژكاركردي حاشيه‌نشينان دو مشخصه ساختي وجود دارد:
1- طغيان‌گري: با عدم پذيرش اهداف و وسايل رسيدن به آنها از سوي فرد حاشيه نشين جامعه روبرو هستيم. « و اين امر وقتي حاصل مي‌شود كه فرد به دليل ناكافي و قرار گرفتن در حاشيه فضاي منطقه‌اي كلان‌شهر خود را از فشار معيارهاي حاكم جامعه رهايي داده و سعي مي‌كند نظم و مقررات طراحي شده پيشين را طرد كند (احمدی، 1384) به راههايي نوين با نظمي جديد  و خودساخته براي تحقيق اهداف خود خواسته متوسل مي‌شود .
2- نوآوري: فرد هدفهاي جامعه در كسب منابع و ثروت را پذيرفته و دروني كرده، بي‌آنكه هنجارهاي اخلاقي- قانوني ساخت كلاني جامعه (وسايل) را پذيرفته باشد يا به ابزار تحقق اهداف بر اثر توزيع نابرابر منابع و وسايل ساختاري دسترسي داشته باشد. مرتون مي‌گويد فرد در جايگاه حاشيه‌اي به گروههاي چرخه‌اي جرم و بزهكاري پاسخ مثبت مي‌دهد: (كوزر، 1382: 268) در امر حاشيه‌نشيني در اطراف شهرها ملاحظه مي‌شود حاشيه‌نشين‌ها براي اسكان غيررسمي خود و زندگي به راههاي نوين، خلاقانه و نوآوري روي مي‌آورند كه از نظر مرتن اين جلوه‌هاي نو را به كاركرد حاشيه‌نشيني مي‌توان لحاظ و كاربري داد.
نظريه تحليل پول در نظام مبادلات اقتصادي: جرج زيمل
زيمل معتقد است در يك نظام ساختي(نک: نمودار زیر) با بافت مدرن شهري و حاكميت مناسبات اجتماعي مابعد سنتي- صنعتي جامعه‌اي Geselschaft نظام مبادلات اقتصادي كلاسيك بر مبناي اعتماد خويشاوندي جاي خود را به اعتماد ساختي نظام‌مند بر مبناي پول قراردادي ميدهد. قواعد و مقررات ساخت يافته توزيع پول در درازمدت بستر فاصله زماني- مكاني و ساختاري افراد جامعه از لحاظ بهره‌وري از منابع نظام مي‌گردد. (رتيزر 1380: 160-157)
 روش شناسی پژوهش
روش اصلي اين تحقيق در جمع‌آوري اطلاعات از منابع داده‌ها به صورت توصيفي اكتشافي بوده كه براي تجميع اطلاعات از تكنيك‌هاي اجراي آزمون، مشاهده مستقيم از مناطق حاشيه‌نشيني مورد مطالعه، مطالعات اسنادي و از شاخص هاي آمار توصيفي استفاده شده است.
طراحي پرسشنامه حاشیه نشینی:
آزمون‌ اطلاعات اوليه منطقه‌اي به صورت باز پاسخ بر مبناي اهداف و فرضيات پژوهش و بر اساس ساخت نظری تحقیق طراحي ‌گردید که در آن با مراجعه حضوری به خانوار حاشیه نشین با آنها در مورد شاخصهای توسعه انسانی- شهری و ساختار اقتصادی- اجتماعی مدنظر در تعریف حاشیه نشینی مصاحبه شد.
جامعه آماري و نمونه‌گيري
اين بررسي در جامعه آماري حاشيه نشينان شهر ایلام یعنی در سه فضای منطقه ای پیرامونی یعنی بان بور(banbur)، بان چرمگ(ban charmag) و کمربندی اجرا گردیده است. هر يك از فضاهاي منطقه‌اي به عنوان يك طبقه برگزیده كه از ميان آنها برحسب درصد جمعيت خانوار و با واحد نمونه خانوار به صورت تصادفي گزينش‌ گردید. نوع نمونه‌گيري اين پژوهشي تصادفی طبقه‌اي و واحد آن خانوار مي‌باشد. پرسشگر در سه مرحله مشخص نقاط نمونه را در هر طبقه يا فضاي منطقه‌اي بر اساس خيابان انتخاب و از هر خيابان برحسب درصد نسبي آن طبقه خانواري را انتخاب و از سرپرست و يا يكي از افراد با سواد و مطلع بالاي 18 سال مصاحبه نموده که در صورت عدم حضور آزمودني مطلع واجد شرايط، واحد نمونه‌اي ديگر از همان خيابان يا كوچه انتخاب گردید.
آزمون آماري تحليل اطلاعات
تجزيه و تحليل اطلاعات به صورت توصيفي با ارائه جداول صورت پذيرفته و در مورد آزمون فرضيه‌هاي پژوهش با توجه به متغيرهاي اسمي- رتبه‌اي برخی از شاخص‌ها با آزمون X2  ناپارامتري به بيان تفاوت معناداري فرضيه‌ها پرداخته و در مورد دیگر شاخصهای پارامتری از آزمون F  استفاده شد. برای بیان همبستگی متغیرها از ضریب اتا(آزمونEta)، برای تعیین شدت همبستگی از آزمون C و برای سنجش اثر متغیر مستقل بر متغیر وابسته از تحلیل رگرسیون چندمتغیره استفاده شده است. قبل از اجراي آزمون بطور مقدماتي از طريق تعيين همبستگي دروني ميان اجزاء به كمك فرمول آلفاي كرونباخ α به سنجش پايايي گويه‌ها و سؤالات اقدام شد که پایایی داده ها در حد 62/0: α بدست آمد.
یافته های پژوهش
داده های توصیفی
ابتدا در بیان و تحلیل حاشیه نشینی در شهر ایلام به توصیف داده های حاصل از آزمون حاشیه نشینی ایلام و آمارهای جمع آوری شده از اسناد و مدارک پرداخته می شود.
جدول 7: داده های توصیفی خانوار حاشیه نشینان ایلام 
شاخص    میانگین سنی    سطح سواد    مشاغل    میانگین خانوار    ازدواج مجدد و نوع    سطح سواد مادر    سواد دختران    سواد پسران    نسبت جنسیت
منطقه                                   
مناطق حاشیه نشین ایلام     21    ابتدائی76%    3/29% بیکار7/35%خدماتی آزاد    6 نفر: 7/32%    48% یکباردرون همسری 64%     کم سواد     ابتدائی     راهنمایی     105
توسعه نیافتگی سطح و گستره سواد و آموزش در مناطق حاشیه نشین شهر ایلام بویژه در مورد دختران و زنان مشاهده می شود. همسویی بالای سطح سواد در کشور(9/86% مناطق شهری و 5/70% روستایی) و استان ایلام(7/77% نقاط شهری و 4/70% نقاط روستایی) با این مناطق دیده می شود. هر چند گستره سواد و آموزش در این مناطق چندان متمایز نیست؛ ولی سطح سواد بیشتر در حد ابتدایی تثبیت شده که نشانگر افت بالای تحصیلی در مناطق حاشیه نشین است. میانگین خانوار این مناطق(7 نفر) توسعه نیافته تر از کل کشور(4 نفره نقاط شهری و 7 نفره نقاط روستایی) و استان ایلام( 6/5 نفر در شهرها و 06/6 در نقاط روستایی) می باشد. میانگین سنی مناطق حاشیه نشین(21 سال) پهن بودن قاعده هرم سنی جمعیت این مناطق در مقایسه با کل کشور(25 سال) است. سطوح درصدی مشاغل، اقتصاد معیشتی و نرخ بالای بیکاری(7/22%) را در مقایسه با نرخ بیکاری کشور(9/11% در شهرها و 5/13% در نقاط روستایی) و نرخ بیکاری در استان ایلام(4/12% در شهرها، 2/17% روستاها و 3/15% در شهر ایلام) نشان می دهد که در ساخت نظری گیدنز و مرتون قابل تحلیل است. این امر مولد آسیبهای اجتماعی بالا مثل عدم اشتغال و بیکاری، مشاغل کاذب و فصلی، بزهکاری و بروز جرم و جنایت در این مناطق باشد.(میانگین خانوار در منطقه حاشیه نشین بان بور72/5، بان چرمگ72/7 و کمربندی 88/5).
جدول 8 : داده های توصیفی مهاجرت و شاخصهای منطقه ای- شهری، %
شاخص    کاربری اراضی متروک    ارائه خدمات شهری    محل سکونت قبلی    شغل قبلی    علت اصلی مهاجرت    بازگشت به روستا
منطقهمطالعه    رها شده    محل بازی کودکان    محل ریختن زباله     تجمع معتادین                   
مناطق حاشیه نشین ایلام     14     4/15     38     32     ضعیف: 86     روستا: 56    کشاورزی و  زراعت: 52    جاذبه شهری: 7/42 و دافعه روستا: 3/57    خیر: 67% (3/97% در پژوهش زنجانی)
داده های جدول هشت نیز عدم توسعه و عقب ماندگی این مناطق در شاخصهای عمده شهری- منطقه ای را نشان داده و ملاحظه می شود و بر خلاف دیدگاه نظری گیزوفسکی و توماس(1996) دافعه روستاها همانند مناطق جنوب و جنوب شرق آسیا طبق دیدگاه نظری اورت سی لی به عنوان عاملی قوی در دفع و برون ریزی روستا نشینان ایلامی بوده است و  میتوان گفت در برهه ای خاص از دوران بازسازی بعد از جنگ هشت ساله با سرمایه گذاری غیربهینه در تقویت مناطق روستایی مهاجرت تشدید گردیده است. در جدول 9 با ترسیم درصد خطای نسبی و متوسط هزینه و درآمد سالانه خانوار شهری- روستایی ایلام طی سالهای 83-1378 هزینه مندی بالا و درآمدزایی کم در شهر ایلام و سایر نقاط شهری بر عکس فضاهای منطقه ای روستانشین، دیده می شود که با وجود اثرات اقتصادی منفی حضور در شهر ایلام و فایده بخشی ماندن در روستاها، بلکه این یک دافعه اجتماعی- فرهنگی روستایی است که زمینه تشدید مهاجرت روستائیان این استان را بویژه به شهر ایلام فراهم کرده است.


جدول9: در صد خطای نسبی هزینه و درآمد سالانه خانوار شهری- روستایی ایلام
متوسط مناطق ایلام    1378    1379    1380    1381    1382    1383
درآمد سالانه خانوار    شهری    90/10    34/10    07/10    76/15    02/12    8/11
    روستایی    77/13    08/13    15/9    59/11    12/18    7/17
هزینه سالانه خانوار    شهری    45/2    69/2    67/2    62/2    12/10    78/2
    روستایی    65/2    24/2    93/1    10/2    41/10    39/2
فراوانی درصدی محل سکونت قبلی، ساخت روستایی بودن مهاجرت را در این استان نشان داده که همسو با کشور تقریبا 3/2 مهاجران دائم شهرهای کشور را روستاییان تشکیل داده که با وجود نگرشی منفی در ارائه خدمات شهری به آنها ولی  67% از حاشیه نشینان شهر ایلام تمایل به ترک محل فعلی را ندارند.(3/97% روستاییان مهاجر کشور در تحقیق زنجانی،1382 :111 به نقل از آقابخشی، 1382)
یافته های جدول 10 ضعف معماری شهری و آسیب زا بودن این مناطق در برابر سوانح طبیعی مثل سیل، زلزله و شیوع بیماری های واگیردار را نشان می دهد. با دفع غیر بهداشتی زباله (57%) در زمینهای متروکه و رها شده در مناطق حاشیه نشین (72%) و با ارتباط ضعیف با نهادهای درمانی(07/70%) و عدم حضور این مراکز در این مناطق آسیب پذیری تشدید می گردد. در ضمن نوع و کیفیت غیراستاندارد بافت معماری و سکونت حاشیه نشینان را میتوان با دیدگاه نظری مرتون در خصوص ارتباط متقابل ماتریس وسیله- هدف در بین کنشگران جامعه تفسیر کرد. این افراد بر اثر دافعه روستایی با مهاجرت به شهرها و عدم امکان جذب در ساختار کلان شهری(نظریه گیدنز و زیمل) با نوآوری به رد ابزارهای نیل به اهداف جامعه شهرنشین(مجموعه قوانین شهرسازی و رعایت نظام نامه های آن در ساخت و ساز) می پردازند.
جدول 11:شاخص های خدمات شهری
شاخص    خدمات امدادی     حضور نهادهای دولتی    خدمات امنیتی پلیسی    واکنش نهادهای قضایی    خدمات اولیه شهری
منطقه                   
مناطق حاشیه نشینایلام    36% کمیته امداد22% بهزیستی9% طرح رجایی22% مستقل     80%ضعیف     56%مثبت     94%ضعیف     84%ضعیف
 عدم حضور و ضعف خدمات شهری و نهادهای دولتی در نتایج جدول 11 مشاهده می شود که به ویژه دیدگاه منفی حاشیه نشینان نسبت به واکنش ها و برخورد نهادهای قضایی در مقابله با رشد و گسترش آسیب های اجتماعی در مناطق مذکور قابل توجه است.

آزمون آماری فرضیه های پژوهش:                                 
• فرضیه اول: بعد خانوار در مناطق حاشیه نشین ایلام بالاتر از حد متوسط ایران و ایلام است. این فرضیه همسو با یافته های جدول 7 در سطح معناداری 95%:α و74%:df با نمره آزمون 49/2:f تایید و فرض عدم تفاوت معنادار بعد خانوار مناطق حاشیه نشین با متوسط کشور و ایلام رد می شود. شود                                                    .
• فرضیه دوم: میزان مهاجرت پذیری مناطق حاشیه نشین ایلام بالاتر از میانگین کشور و ایلام است. این فرضیه با نمره آزمون 68/1: fرد گردید. شاخص سطح مهاجرت این مناطق با سطح مهاجرت کشور و ایلام تفاوت معناداری نداشته که این عدم تفاوت با کمک آزمون 04/1: cنشان داد با سطح مهاجرت در استان شدت همسویی بیشتری دارد.
• فرضیه سوم: نرخ بیکاری در این مناطق بالاتر از شاخص بیکاری کشور و ایلام است. این فرضیه با آزمون 64/2: fتایید گردید.                                     
• فرضیه چهارم: میانگین سنی مناطق حاشیه نشین ایلام کمتر از میانگین سنی کشور است. این فرضیه با معنا داری 98/:α و05/1: fرد شده که نشانگر معنادار بودن تفاوت موجود در میانگین سنی این مناطق و کشور است                                            .    
• فرضیه پنجم: خدمات اولیه شهری و مشترکان آن کمتر ازحد متوسط استاندارد کشور و ایلام است. در سطح معناداری 97%:α و74:df با آزمون خی دو تفاوت معناداری ملاحظه نشده و فرض صفر تایید گردید.(206/16:x2)
• فرضیه ششم: نوع کیفیت مصالح ساختمانی از لحاظ استاندارد معماری شهری پایین تر از استاندارد کشور است. با آزمون   fفرض عدم تفاوت معناداری رد گردیده و با 99%:α این فرضیه تایید شد.(76/2:f)
• فرضیه هفتم: میانگین نسبی سواد سرپرستان خانوار پایین تر از میانگن سطح سواد جامعه ایران است. این فرضیه با 95%:α و 06/1f: تایید گردید. سطح سواد حاشیه نشینان (ابتدایی) بسیار پایینتر از استاندارد جامعه ایرانی است.(دیپلم)
• فرضیه هشتم: خدمات بهداشت و درمان در مناطق حاشیه نشین ضعیفتر از استاندارد خدمات درمانی کشور و ایلام است. با آزمون x2 در حد 95%:α این فرضیه تایید و طبق نظر ساکنین مناطق و مشاهده آزمونگران حوزه فعالیت مراکز درمانی و بهداشتی ضعیف می باشد.(3/14: x2)
• فرضیه نهم: ثبات تحصیلی حاشیه نشینان پایینتر از استاندارد کشور و ایلام است. در حد معناداری 95%:α و 42/2:f تفاوت معناداری بین شاخص ها مشخص گردید. مقایسه سطح سواد والدین و فرزندان در مناطق حاشیه نشین نشان دهنده افت تحصیلی شدید در این مناطق است.
• فرضیه دهم: نرخ اشتغال در مناطق حاشیه نشین ایلام کمتر از نرخ اشتغال کشور و ایلام است. با اطمینان 98%:α  و 74/14%: fاین فرضیه رد گردید. گسترش اشتغال در مناطق حاشیه نشین ایلام و متوسط اشتغال کشور و استان تفاوت معناداری نداشتند.  
• فرضیه یازدهم: بین نسبت جنسی ساکنین مناطق حاشیه نشین و متوسط این نسبت در کل کشور تفاوت معناداری وجود ندارد. با اطمینان 99%:α  و 75:df این فرضیه رد شد.(74/1:f) نتایج جدول 7 این تفاوت معنادار را بین حاشیه نشینان (105) و کل کشور(102) نشان می دهد. در این مناطق به ازاء هر    100نفر زن تقریبا 105نفر مرد وجود دارد.
• فرضیه دوازدهم: نوع ازدواج در خانوارهای حاشیه نشین نمونه درون همسری- خویشاوندی است. با اطمینان 98%:α این فرضیه تایید گردید.(07/12: x2،74:df)
• فرضیه سیزدهم: اقتصاد خانوار مناطق حاشیه نشین ایلام معیشتی- خدماتی است. با درجه آزادی 72:df و95%:α با کمک آزمون  x2ملاحظه شد بین اعضاء تفاوت معناداری وجود نداشته و درصد بالایی از سرپرستان خانوار در مشاغل خدماتی آزاد با اقتصاد نوع معیشتی و فصلی امرار معاش دارند.
رگرسیون چندمتغیره
بعد از آزمون فرضیات تحقیق و مشاهده معناداری تفاوت بین متغیرهای آزمون حاشیه نشینی و داده های آماری مناطق مشاهده شد بیشترین متغیر مداخله گر و اثرگذار بر دیگر متغیرها؛ سواد و آموزش رسمی سرپرستان خانوار  است. پس به بررسی ارتباط عاملی این متغیر با برخی از شاخصهای ملاک به عنوان متغیرهای وابسته به طریق رگرسیون چندمتغیره اقدام شد. بتا(β) یا شیب اثرگذاری متغیر مستقل سواد سرپرست خانوار با متغیرهای ملاک در جدول 12 آمده است که ضریب اتا(آزمونEta) آنها نیز برای اطمینان از وجود رابطه همبسته بین متغیرها محاسبه شد.
جدول 12: نتایج آزمون Eta و رگرسیون چندمتغیره متغیر مستقل سواد سرپرستان خانوار
 متغیر مستقل:  سواد سرپرست خانوار در منطقه حاشیه نشین ایلام     β ضریب بتا(تاثیر)    متغیرهای وابسته Dependents var.
        تعداد اعضای خانوار    ازدواج مجدد    نوع شغل    سواد مادر خانوار    سواد دختران خانوار    سواد پسران خانوار
        29/0 -    42/0-    098/0    43/0    56/0    282/0
    آزمونEta     464/0    54/0    448/0    *    *    *
در نمودار تحلیل مسیر زیر جهت و شدت اثرگذاری متغیر مستقل(سواد سرپرست خانوار در منطقه حاشیه نشین ایلام) بر متغیرهای وابسته بروشنی ترسیم شده است: نمودار تحلیل مسیر  اثر متغیر مستقل سواد سرپرست خانوار بر متغیرهای وابسته و ضریب Eta آنها
رشد سواد و آموزش رسمی در بین سرپرستان خانوار مناطق حاشیه نشین ایلام مشاهده می شود اثرگذاری مستقیم دارد. رشد سواد دختران و زنان همسو با این گسترش و تغییر در متغیر مستقل افزایش می یابد و این افزایش اثر معکوس و بالایی بر مولفه ازدواج مجدد این سرپرستان دارد. در این بین ضریب Eta همبستگی بالایی را بین سن سرپرستان خانوار و تعداد اعضای آن(652/0: Eta) و نیز بین سن و ازدواج مجدد آنها(654/0: Eta) دارد.(ن.ک: نمودارهای بخش ضمیمه مقاله)
نتيجه‌گيري و ارائه پیشنهادات
این بررسی داده های جدیدی را از فضای منطقه ای حاشیه نشینی شهر ایلام(بان بور، بان چرمگ و کمربندی) و توزیع نامناسب شاخصهای توسعه انسانی(Human Development) و شهرنشینی در مقایسه با استان و کل کشور به ما نشان داد. توزیع غیربهینه درآمد و هزینه سالانه خانوار بین مناطق شهری و روستایی این استان و تحمیل هزینه اضافی و تبعیض آمیز در برخی از اقلام سبد خانوار روستایی مثل پوشاک(6/10% هزینه خانوار روستایی در برابر 09/6% خانوار شهری)، حمل و نقل و ارتباطات(27/14% در خانوار روستایی و 85/13% هزینه خانوار شهری)، لوازم و خدمات خانوار(06/9% خانوار روستایی و 61/5% خانوار شهری) و هزینه بهداشت و درمان(22/9% خانوار روستایی و 34/7% خانوار شهری) عاملی اقتصادی- اجتماعی در تایید دیدگاه دافعه اجتماعی- فرهنگی روستاهای این استان است؛ چون با وجود هزینه مندی بالا و درآمدزایی کم سکونت در شهر ایلام بر عکس نقاط روستایی باز هم مهاجرت در روندی صعودی متحول شده است.(عدم جاذبه شهری ایلام) این امر خارج از یک مولفه دافعه اقتصادی روستا قابل تفسیر است. درون خود فضای شهری ایلام نیز این توزیع درآمد و هزینه ناکارآمد و توسعه زا نیست.(مثل مناطق مرفه نشین میدان سعدی و بلوار آزادی) این یافته همسو با چارچوب نظری پژوهش(گیدنز و زیمل) است بدین معنا که ساختار جامعه شهری در توزیع منابع کلان خود تبعیض آمیز رفتار نموده که در نهایت برخی از کنشگران این اجتماع به حاشیه بهره وری از منابع ساختار کلان رانده می شوند.
 یافته های آزمون سنجش و ارزیابی ساختار اقتصادی- اجتماعی مناطق حاشیه نشین شهر ایلام نشانگر توسعه نیافتگی این فضای منطقه ای است. شاخصهای خانوار، آموزش و جمعیت توزیع نامناسبی را در مقایسه با میانگین استان و کل کشور نشان می دهد. توزیع مهاجرت در استان نشان داد که در دوره زمانی جنگ هشت ساله ایران و عراق در این استان شاهد کاهش نرخ مهاجرت به شهرها بوده ایم؛ ولی بعد از پایان جنگ با توزیع درآمد و تزریق نقدینگی و سرمایه در نقاط شهری، ساختار مهاجرت از روستاها به فضاهای شهری بویژه مرکز استان بصورت هجوم انبوهه واری داشته و این سیل در قالب مهاجرت خویشاوندی بصورت بنیادی بوده است. آزمون فرضیات این پژوهش نیز در تایید یافته های اسنادی و آمارهای مناطق تفاوت معناداری را بین شاخصهای توسعه انسانی فضاهای منطقه ای حاشیه نشین شهر ایلام با متوسط استان و کشور گوشزد نمودند. با کمک فرمول آماری رگرسیون چندمتغیره شیب تاثیر برخی از مهمترین متغیرهای مستقل مثل توسعه و گسترش سواد و آموزش رسمی و مولفه ها و ارزشهای اجتماعی همسو با آن در بین سرپرستان خانوار این مناطق با متغیرهای وابسته مانند سواد دختران و زنان، ازدواج مجدد سرپرست خانوار و تعداد اعضای خانوار سنجیده شد. همسویی مولفه سواد با کمک آزمون اتا با متغیرهای ملاک نشان داد بیشترین رابطه همبستگی بین سن سرپرست خانوار و تعداد اعضای آن(652/0) سن سرپرست و ازدواج مجدد او(564/0)، سن سرپرست و ازدواج دوم(561/0)  و سواد سرپرست با سواد دختران و زنان خانوار(560/0) در شدیدترین حالت بود.(ر.ک: نمودارهای بخش ضمیمه مقاله)
 


منابع :


طراحی سایت : سایت سازان