میهن داک - میهن داکیومنت

رابطۀ حمایت اجتماعی با سلامت روانی در بین دانشجویان


کد محصول : 1000243 نوع فایل : word تعداد صفحات : 53 صفحه قیمت محصول : 7000 تومان تعداد بازدید 881

فهرست مطالب و صفحات نخست


رابطۀ حمایت اجتماعی با سلامت روانی در بین دانشجویان

فهرست مطالب
عنوان                                         صفحه
فصل اول : كليات تحقيق                                1
مقدمه                                        2
بيان مسئله                                    4
اهميت و ضرورت تحقيق                                7
فرضيه ها                                    8
اهداف تحقيق                                    8
فصل دوم : ادبيات و پيشينه تحقيق                        12
پيشينه نظري تحقيق                                13
فصل سوم : روش تحقيق                                29
روش تحقيق                                    30
جامعه                                        31
حجم نمونه                                    31
ابزار جمع آوري اطلاعات                                31
روش گردآوري اطلاعات                                32
فصل چهارم : تجزيه و تحليل داده ها                        34
فصل پنجم : نتيجه گيري                                40
نتيجه گيري                                    41
مشكلات و محدوديت ها                                43
پيشنهادات                                    45
منابع و ماخذ                                    47
ضمائم و پيوست ها                                48   

فصل اول :
کلیات تحقیق

مقدمه :
 از ویژگی ها و خصوصیات دائمی و فطری بشر نیازمند بودن موجود انسانی است، از ابتدای توّلد، نیاز به مراقبت، نیاز بهداشت، نیاز به امنیت و در کودکی و نوجوانی، نیاز به آموزش و نیاز به تربیت و نیاز به تغذیه نیاز به ورزش و حرکات و در جوانی نیاز به ازدواج، استقلال، شغل از جمله از مهمترین نیازهای ذکر شده تا اواخر دوره جوانی است. امّا آنچه امروزه بخصوص در نظام های سیستمی و سازمانی و متمرکز ضرورت دارد. حمایت های اجتماعی و سیاسی و ... است. که جوانان و افراد سخت به آن نیاز دارند.
 اگر دانشجو درس می خواند، اگر دانشجو صاحب فکر و ایده ای است یا اگر دانشجویی درصدد انتقاد سازنده است، اگر دانشجویی از سبک و شیوه درسی اسنادی به هر؟ دلیل گریزان است اگر دانشجویی به سیستم آموزشی انتقاد دارد و اگر دانشجویی در نوع روابط سازمانی اشکال می گیرد، باید مورد حمایت و پشتیبانی قرار گیرد. تا ضمن ابراز عقیده و همراه ساختن دیگران فضای مسموم را پاک و دیگران را حداقل نجات دهد و گمراهان و موارد خلاف و حتّی روشهای غلط اصلاح گردند. و روز به روز شاهد برطرف برطرف شدن ابرهای ظلم و تبعیض و ناکارآمدی و تجلّی عدالت و شایسته سالاری و صداقت باشیم.
 در غیر این صورت دانشجو اگر حمایت نشود و یا حتی خدای ناکرده تهدید شود سلامت روانی و بهداشت روانی فرد از هم گسیخته و مختل می گردد.
 با این مقدمه در این تحقیق قصد بررسی تأثیرات و کارکردهای حمایت های اجتماعی اعم از حمایت مالی، حمایت آموزشی، حمایت اداری، حمایت گروهی در تشکیل انجمن ها و جمعیت ها و گروه ها حمایت های سیاسی از جمله آزادی گفتمان و ابراز عقیده و نظر، آزادی روزنامه و جراید و نشرّیه و بولتن، آزادی متینگ و جلسه، آزادیهای فردی در نحوۀ استفاده از کتاب و فکر و عقیده و باور و نگرش و گرایش تا آنجا که به آرمان ها و ایدئولوژی و قانون اساسی پذیرفته شده قریب به اتفاق مردم لطمه وارد نشود.
در غیر اینصورت دانشجو اگر حمایت نشود و یا حتّی خدای ناکرده تهدید شود سلامت روانی و بهداشت روانی فرد از هم گسیخته و مختل می گردد.
با این مقدمه در این تحقیق قصد بررسی تأثیرات و کارکردهای حمایت های اجتماعی اعم از حمایت مالی، حمایت آموزشی، حمایت اداری، حمایت گروهی در تشکیل انجمن ها و جمعیّت ها و گروه ها حمایت های سیاسی از جمله آزادی گفتمان و ابراز عقیده و نظر، آزادی روزنامه جراید و نشریّه و بولتن، آزادی متینگ و جلسه، آزادیهای فردی در نحوۀ استفاده از کتاب و فکر و عقیده و باور و نگرش و گرایش تا آنجا که به آرمان ها و ایدئولوژی و قانون اساسی پذیرفته شده  قریب به اتفاق مردم وارد نشود. در این تحقیق ضمن بررسی دقیق و همه جانبه حمایت های اجتماعی در عصر حاضر به نقش حمایت ها در تأمین بهداشت روانی دانشجویان پرداخته ایم. و بدیهی است، در مقابل عدم حمایت و یا تهدید و تحدید باعث انباشت خواسته ها و انتظارات و نظرات و ایده ها و آراء و نگرش ها در ذهن افراد شده که گاهاً به صورت انتقادهای خصمانه و ایرادگیری های شدید و خصمانه و دشمن و خصومت ریشه ای با نظام خوران می کند.
و در این تحقیق تکیه و دامنه عمده تحقیق تأثیر حمایت های مختلف اجتماعی بر سلامت روانی دانشجویان تبیین شده است.
بیان مسئله :
در اجتماعات و جوامع امروزی بهداشت و سلامت روانی از ارجحیّت و اولّویت خاصّی برخوردار است. چرا که در گذشته بسته بودن زندگی مردم و محدودیت های شکل زندگی قومی و قبیله ای و گروهی بصورت پراکنده و عدم نیاز اقوام و گروه های دیگر به یکدیگر مگر فقط در مبادلات اقتصادی محدود، و نیز زندگی ایستا و تکراری کشاورزی و دامداری و یا حداکثر حرفه ای محدود و ابتدایی آنها باعث روابطی ساده و کم زنگ و در عین حال صمیمی و محبت آمیز و شناخته شده و آرام بود .
امّا امروزه رشد و توسعه و تنوع مؤسسات گوناگون که هر روز شاهد تولّد و خودنمایی آنها سیستم و نیز پیچیدگی کارهای مختلف و گرفتاری انسانها در قوانین و مقررات پیچیده که محصول همین روابط متعدّد است، همواره احساس کمبود وقت و فشار روانی و عدم موفقیت و عدم حمایت از طرف دیگران و انواع اختلالات ناشی از آن مثل افسردگی، اضطراب، عصیّیت و تنش و غیره می نمائیم. که شهر تهران با حجم جمعیت و ترافیک و پیچیدگی کارها و آلودگی های صوتی و هوا و ... تا حدّی مبین این ادّعاست.
امّا طیفی از گروه های ذکر شده در ایران دانشجویان هستند، دانشجویان با توجه به احساسات تند و انتظارات آنی، توقّعات فراوان و انرژی فوق العاده از طرفی و نیز حسّ استقلال و صداقت و یکرنگی در اظهارات و بیانات و نگران از آینده تحصیلی و شغلی و ازدواح و تهیه مسکن و اتومبیل و امکانات دیگر در صدد تحلیل مسایل مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، ورزشی، اداری و ... جامعه هستند .
اوّلین نمود اعتراض و انتقادی دانشجویان در خود دانشگاه از نحوۀ آموزش ها نحوۀ اداره کلاسها، نحوۀ سرویس دهی اداری، نحوۀ ارائه خدمات غذایی، نحوۀ برخورد مسئولان با دانشجویان، نحوۀ اجرای مصوبات دانشگاه و اعتراض به کیفیّت ها و کمیت ها و حتّی گاهی اعتراض به مغایرت برنامه ها و سازماندهی ها و نظارت ها با اصول و مبانی قانون اساسی و منوّیات مقام عظمی رهبری و یا احکام اولیه و ثانویه اصول و فروع دینی و یا اعتقادات و باورهای دینی شکل می گیرد. و در برابر این قبیل افکار و رفتارها و بینش ها و نگرش ها و گرایش ها دو نوع برخورد می توان اتخاذ کرد.
الف ) ایجاد بسترهای پاسخگویی و جلب مشارکت خود آنها در نحوۀ اداره دانشگاه.
ب ) عدم توجّه به مباحث ذکر شده و تهدید دانشجویان به اخراج و انفصال و ...
مسلّم است. در صورت نخست دانشجویان با اطمینان از اعتماد گروه مسئولین و اساتید و کارکنان قضایی نوعی احساس یگانگی و خودمانی در خود می بینند و با کمک به برنامه ها و کاستی ها و حتّی مشارکت های مختلف عمومی و اجتماعی و سیاسی کمک دست مسئولین قرار می گیرند.
توافق و همکاری نسل جوان و مسئولان نهادها و ادارت مختلف اجتماعی و اداری و سیاسی از دو جهت باعث سرعت کارها و امور در نهادها و سازمان ها شده و نیز از طرف دیگر رضایت و خوش بینی و خشنودی جوانان را بدنبال دارد. در مقابل در صورت دوّم، اگر تهدید و تحدید از طرف سازمان ها و مسئولین علیه جوانان و دانشجویان بیشتر گردد.
جوانان و دانشجویان علیه اقدامات و کارهای مسئولین اظهار نارضایتی می کنند و حتّی به برنامه ریزی ها و خط مشی ها و سیاست های آنان اعتراض می کنند. و در مقابل همۀ کارهای آنها موضوع می گیرند. و جوانان و دانشجویان هم با امور و کارهایی مثل بدحجابی و بی حجابی و عدم همکاری با فعّلیات های عمومی نهادها و سازمان ها و کارشکنی در برابر آنها با قیافه و شکل ناهنجار علیه این اقدامات بر می آیند در این تحقیق نیز با طرح مسایلی از حمایت های اجتماعی در دانشگاه آزاد اسلامی قصد پیدا کردن و کشف ارتباط آن با سلامت روانی هستیم. پس
آیا بین حمایت های اجتماعی و سلامت روانی دانشجویان رابطه وجود دارد؟

اهمیت و ضرورت تحقیق :
شاید در بنای امروزی هیچ مسئله و موضوعی به اندازه حمایت های اجتماعی و سلامت روانی جوانان و دانشجویان وجود نداشته باشد.
علّت این ادّعا این است که حمایت های اجتماعی در واقع تحقق همان خواسته ها و علایق و انتظارات دانشجویان و جوانان هستند که همۀ انتظارات و خواسته های آنان در زمینۀ تحصیل، اشتغال و ازدواج و خواسته های مختلف اجتماعی و سیاسی است.
اگر انتظارات و خواسته های جوانان در زمینه تحصیل و رشته های مختلف تحصیلی و ادامه تحصیل فراهم گردد.
اگر خواسته های جونان و دانشجویان در امر اشتغال و آینده شغلی پس از درس و دانشگاه تأمین  تضمین گردد.
اگر انتظارات دانشجویان در مورد ازدواج و آینده تشکیل خانواده محقّق گردد. اصولاً خود بخود سلامت روانی نیز تا حدّ زیادی تأمین می گردد. زیرا سلامت روانی امروزه تا حدّ زیادی معلول دست یابی جونان و دانشجویان به رشته و تحصیل مورد نظر و شغل و درآمد مورد نظر و حتّی تشکیل خانواده و ازدواج موّفق است.

فرضیه ها :
هرچه حمایت تحصیلی در مدرسه بیشتر بوده باشد، سلامت دانشجویان بیشتر است. حمایت و هدایت ورود به دانشگاه از طرف دولت باعث سلامت روانی دانشجویان می شود کلاس های تقویتی باعث حمایت از دانشجویان می گردد.
سلامت جسمانی و طاهری و حمایت جامعه از آن باعث سلامت روانی دانشجویان است. استفاده از اساتید مجرّب و برجسته باعث دیگری دانشجویان و سلامت روانی آنهاست استفاده از آراء و نظرات دانشجویی باعث تقویت حمایت اجتماعی است.
دادن بورسیه به دانشجویان و حمایت اجتماعی از آنان در سلامت روانی آنها مؤثر استو استفاده از اعضای خانواده در بهبود سلامت روانی دانشجویان مؤثر است.
اهداف تحقیق :
تعیین رابطه حمایت های اجتماعی و سلامت روانی در بین دانشجویان طبیعی است برای شناخت اهداف اصلی که تا حدّ زیادی کلی و عمده هستند به اهداف جزئی تر و فرعی تر نیازمندیم. که به آنها اشاره می کنیم.
1 ) حمایت های اجتماعی منطقه ای برای دانشجویان چه مواردی است.
2 ) حمایت های ملی چه مواردی است؟
3 ) سلامت روانی در اثر حمایت های اجتماعی چگونه تغییر می کنند.
4 ) در صورت بروز مشکلات حمایت های اجتماعی تا چه حدی باعث سلامت روانی می گردد.
5 ) حمایت های مالی و اقتصادی یا حمایت های سیاسی و شخصیتی مهم ترند؟
6 ) چه عواملی در ایجاد و حمایت و بهبود سلامت و بهداشت روانی می توان شمرد.
(متغیرهای تحقیق) :
متغیرهای تحقیق حاضر عبارتند از :
متغیر مستقل حمایت های اجتماعی :
متغیر وابسته : بهداشت و سلامت روانی :
توضیح اینکه در این تحقیق در این حدود و هیأت سیستم که نشان دهیم، حمایت های اجتماعی (حمایت والدین از دانشجو در تأمین لباس و شهریه و ... حمایت آموزش و پرورش در ارائه بموقع نتایج و گواهی ها و کنکور و غیره در ثبت نام در تأمین وسایل آمد و شد امکانات و خوابگاه ...) امکانات جرایدی وروزنامه ای و اینترنتی در ایجاد ارتباط آنها با دنیای علمی و آموزشی، حمایت های معنوی مسئولین در ارائه خدمات لازم و استقبال از برنامه های آنان، حمایت ها یاقتصادی و مالی در ارائه وام و کنار آمدن با شهریه ها، ارائه خدمات اداری و فتوکپی و جزوه و کلاس و کارگاه و آزمایشگاه و لابراتورها و همراهی مسئولین در اجرای متینک های دانشجویی در نقد و انتقاد سازنده مسایل منطقه و دانشگاه و مسئولین و نهادها جهت روشن شدن اذهان مردم فضایی از حمایت های اجتماعی است که در صورت اتفاق و اتحاد و تحقق این امر باعث اعتماد و تفاخر و عزت نفس دانشجویان و در نتیجه سلامت و بزرگی روان دانشجویان می گردد و خدای ناکرده مختلف و تهدید کردن و ایجاد شرایطی سخت در انفصال و اخراج آنها باعث فشار روانی و عدم تخلیه خواسته ها و انتظارات باعث عقده و حسّ انتقام و بدبینی می گردد که در این تحقیق قصد بررسی آن را داریم.
حمایت اجتماعی : هر گونه تأیید افکار و نظرات دانشجویان و خواسته های معقول و مقبول آنان از طرف خانواده و نهادهای مرتبط با دانشجویان را حمایت اجتماعی می نامیم.
سلامت عمومی : قرار گرفتن دانشجویان در مسیر ادامۀ تحصیل، و تحصیل کارآمد و ازدواج موفِق و دریافت مقتضی و مورد انتظار همراه با شادی و سلامتی جسمانی سلامت عمومی اطلاق می شود. (محمد محمدی، 1383)
تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرها :
حمایت : اهتمام عمومی افراد محیط دانشجو (دالدین، اساتید یا مجریّان، مسئولان و ...) در ارائه خدمات مرتبط با وظایف و اعتماد و اطمینان به نظرات و انتظارات دانشجویان حمایت های اجتماعی : حمایت هایی که جنبۀ عمومی و اجتماعی (روزنامه ای، نماز جمعه ای، سطح شهری، افکار عمومی، نظر عمومی مسئولین) دارد. و همه در جهت حمایت از دانشجویان است حمایت های منطقه ای : حمایت هایی که فقط در حوزه یا شهرستان امکان برآروده شدن و عملی شدن و تحّقق آن وجود دارد.
حمایت های ملّی : تصمیمات و حمایت های کشوری و ملّی مثل ارائه وام های سنگین با بهره کم حمایت از میتینیگ ها، ضبط و ثبت نظرات آنها در جراید، پشتیبانی از نظرات و کارها و فعالیت های آنان.
بهداشت و سلامت روانی : هر گونهامکان و شرایطی که فرد از تعادل و سازگاری درونی و برونی برخوردار است.
ارتباط : پیوند و ایجاد پیام و تداخل دو یا چند نفر یا دو یا چند پدیده در مورد افراد و پدیده ها.
ورودی ) (دانشجوی ورودی) : کسانیکه قصد ورود به دانگشاه به عنوان ترم اوّل را دارند و عهنوز تجربه کافی در حضور در کلاس، برخورد با استاد، کلاس تخلط را ندارند.
خروحی (دانشجوی خروجی) : کسانیکه دانشگاه را تمام و واحدهای را گذرانده و ترخیص و فارغ التحصیل شده اند.

فصل 2
ادبیات و پیشینه تحقیق

1 . 2 ) پیشینۀ نظری تحقیق
مناسبات اجتماعی :
انسان موجودی است اجتماعی و بدون تعامل و روابط مختلف اجتماعی و فرهنگی و سیاسی و اقتصادی و نظامی و علمی و آموزشی و خانوادگی دوام و حیات زندگی اجتماعی از هم می گسلد.
در گذشته های دور به خصوص در زمان زندگی انسانهای غارنشین در اثر احساس نیاز به خصوص نیاز به غذا نیاز به مراقبت نیاز به امنیت، نیاز به تربیت، نیاز به آموزش در حفظ خود از سرما و گرما و حیوانات گزنده و درنده و زننده بصورت نسبتاً آگاهانه از جهت یکدیگر سود می جستند و از همزیستی و تعامل با یکدیگر نهایت استفاده را می کردند.
پدر در هنگام شکار فرزند خود را به شکار می برد و نحوۀ شکار و نحوۀ دوام نهادن و نحوۀ مقابله با سایر حیوانات و نحوۀ تسلّط بر شکار را به تدریج می آموخت.
در منزل و یا آشیانه و غار نیز دختران از مادران طرز غذا پختن و مراقبت از فرزندان و ادارۀ غار و یا آشیانه را می آموخت و تا حدّی مسایل زناشویی اوّلیه را از مادران از طریق نگاه و تجربه و گفتمان و همبازی ها می آموختند.
از روابط و حمایت های اجتماعی آنچه در گذشته و تاریخ انسانها ذکر و ثبت شده است. مسئله آموزش بوده و می باشد.
آموزش شکار، آموزش ادارۀ خانواده، آموزش مبارزه، آموزش تحرک اجتماعی، آموزش دفاع شخصی و آموزشهایی از این قبیل که در گذشته اجداد انسانها در اثر کاوش های باستان شناسی به اثبات رسیده است.
1 ) آموزش در خانواده :
خانواده از آنجا که اوّلین و ابتدایی ترین هسته تشکیل گروه و نهاد در مدنیّت انسانها بوده و از آغاز خلقت نهاد خانواده همراه و همزاد انسانها تعریف شده است : لهذا هر مفهوم و موضوع و آموزشی نیز در نهاد خانواده صورت گرفته است. آموزش مهارت شکار، آموزش های مهارت دفاعی، آموزش های مهارت جمع آوری میوه و غلات، آموزش های ادارۀ منزل، آموزش های کنترل اعضای خانواده، آموزش ایجاد ارتباط با سایر خانواده ها و آموزش نحوۀ آموزش خود از مهم ترین آموزه های نهادی در نهاد خانواده در طول میلیونها سال و از قدمت دیرینه شناسی تا به امروز بوده و می باشد تنها تفاوت این آموزش ها در شکل و نحوۀ آموزش ها و ابرازها و وسایل و زبان و گویش متفاوت نسل ها و خانواده ها بوده و می باشد.
2 ) تحرک اجتماعی :
هیچ موجودی بدون تحرّک و حرکت و در یکجا نشستن به رشد و بالندگی نرسیده و نمی رسد. متحرّک اجتماعی علاوه بر گردش خون و تنفس صحیح و ترشح هورمون ها و آماده سازی بدن در ادامه زندگی باعث ایجاد روابط با سایر اعضاء و پدر و مادر و شکار و زندگی و شغل و حیثیت اجتماعی و دانش و معلومات می شود.
و این تحرک که باعث ایجاد انگیزه و علاقه و بروز استعداد و خلاقیت ما را استعدادها در افراد می گردد. و این تحرک و حرکت است که گویش و زبان و محاوره و ارتباط را شکل میدهد امروزه تحرکات اجتماعی از بُعد جسمانی و حرکتی و یَدی به جنبه ذهنی و روانی و عقیدتی تبدیل شده است یعنی اگر در گذشته جوانان و مردم با حرکت و تحرکات مختلف اجتماعی و ایجاد تحوّلات اجتماعی و تشکیل خانواده و زراعت و دامداری و شکار و ساخت پل و ساختمان و جاده و راه و غیره این تحریک را به منصه ظهور و حضور ما رسانیدند. امروزه عده ای در پشت میز و با نوشتن مقالات و کتاب ها و آثار و مقالات و غیره جهانی را به حرکت در می آورند و نظریه ها و فرضیه ها را طرح می کنند که افکار و اندیشه ها را تعویض و تأثیر میدهند.
 3 ) نیاز به موقعیت و ایدئولوژی و حمایت های اجتماعی :
شاید کسی در جهان مخالف این فکر و نظر نباشد که هیچ موجود و انسانی بدون اعتقاد و ایدئولوژی نیافریده شده است و هر انسانی اعم از گذشته و حال و آینده از آنجا که فطرت الهی و خداجویانه دارد. و بصورت درونی و ذاتی بدنبال درونی و گم گشته خویش است. به نوعی دنبال خداجویی و خداپرستی و اعتقاد و آرمان خواهی و آرزوهای فطری و درونی و ذاتی خویش است. اگر در گذشته عده ای آفتاب می پرستیدند. و اگر انبوهی ماه و خورشید و رودخانه و رعد و برق و طوفان و گوساله و گاو ... مجسمه ها را می پرسیدند. در واقع این اعتقادات انحرافی دلیل خدا جو بودن و ذات فطری و درونی آنها در نیل به آینده خداگونه خود بوده است. ولی به علبت علم اندک و قلیل می دیدند می پرستیدندکه ماه و خورشید و آتش و رودخانه هر کدام مظهر زایش و گرمی و نجات و روشنایی و حیات هستند و دلیل پرستش آنها نیز همین بوده است که بتدریج با رشد علوم و فنون و دانش بشری و تولد مکاتب فلسفی و ظهور پیامبرانی نظیر آدم، حوا، ابراهیم، یونس، یوسف، خلیل، عیسی، و موسی و حضرت محمّد (ص) و دیگران این راه تا حدّی روشن و مبَرهن شد.
شاید نیاز به اعتقاد و آرمان خواهی در نظر خواننده چندان مهّم به عمل نیاید. امّا آنچنان این اهمیّت زیاد و برجسته است که امروزه طی تحقیقات فراوان و جهانی و گسترده ثابت شده است که نیاز به اعتقاد و آرمان از نیازهای غذایی و بهداشتی و دیگر هم مهّم تر است. که بچه ها و جوانان و افراد و اعضای خانواده باید از طریق والدین به این حمایت ها برسن.
مفهوم حمایت اعتقادی و آرمانی بدین معنی نیست که کودک و نوجوان و جوان را به اطاعت و پیروی از دین و مکتب خاصّ اجبار کنیم و یا نسبت به داشتن اعتقادی دربارۀ مسئله ای تهدید کنیم. بلکه حمایت اعتقادی دادن اطلاعات و بروز خلاقیت ها و استعدادها و توانایی های فرد است که در جامعه پدران و مادران و اولیای امور مدارس و مربّیان و دانشگاه ها باید به فرد تفویض و ارائه نمایند. و این خود فرداست که با استفاده از اطلاعات بدست آمده و راه های کسب کرده و جهان شمولی افکار و اندیشه های تجربه شده خویش و مطالعه و نمود در زمینه های مکاتب مختلف اعتقاد خود را به آرمان و خلق هستی ابتدا روشن کند و سپس از همین منظر توقّعات و انتظارات خود را در جامعه گسترش ربط نماید.
 


منابع :


 

منابع و مآخذ :

اروشون و همکاران، 1376 ، روان شناسی اجتماعی (ترجمه حسین شکرکن)، تهران، رشد ؛

اتوکلاین برگ، 1372 ، روان شناسی اجتماعی ، ترجمه علی محمد کاردان، تهران، رُز ؛

دلاور علی، 1376 ، روش های آماری در علوم تربیتی، تهران، پیام نور ؛

حجتی، محمد باقر، 1378 ، اسلام و تعلیم و تربیت، تهران، فرهنگ اسلامی ؛

سروش ، عبدالکریم، 1374 ، تهران، باران ؛

گی، روشنه، 1376 ، تغییرات اجتماعی، ترجمه منصور وثوقی، تهران، نی ؛

محمود، منصور، 1358 ، احساس کهتری، تهران ، رشد ؛

محمودی، محمدعلی، 1383 ، جوانان و مناسبات نسلی، تهران، جهاد دانشگاهی.

 

طراحی سایت : سایت سازان